Siostry Miłosierdzia - szarytki i ich posługa

Opracował: Paweł Kubacki · aktualizacja 28.10.2026

Zawartość tekstu

Siostry Miłosierdzia w skrócie: kim są szarytki?

Siostry Miłosierdzia to Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, potocznie nazywane szarytkami. Założyli je w Paryżu 29 listopada 1633 roku św. Wincenty a Paulo i św. Ludwika de Marillac. Do Polski siostry przybyły w 1652 roku. Ich posługa to opieka nad ubogimi i chorymi. Według prawa kościelnego są stowarzyszeniem życia apostolskiego (KPK kan. 731), dlatego nie mają klauzury.

Szarytki poznałem najpierw z książek. Pojawiają się w każdej historii Żmigrodu po 1945 roku, bo parafię Trójcy Świętej prowadzą Księża Misjonarze, czyli bracia z tej samej rodziny duchowej. Zebrałem tu to, co da się rzetelnie powiedzieć i potwierdzić źródłami:

• skąd się wzięła nazwa i co znaczy określenie „siostra Miłosierdzia”,
• jak żyją szarytki i czym różnią się od zakonnic klauzurowych,
• dlaczego św. Faustyna Kowalska nie była szarytką,
• co wiadomo o domu sióstr w Żmigrodzie przy ul. Poznańskiej,
• jak wygląda droga do wstąpienia do zgromadzenia.

Co to znaczy siostra Miłosierdzia?

Siostra Miłosierdzia to członkini Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo. Ta wspólnota kobiet służy ubogim i chorym, żyje bez klauzury, a jej członkinie co roku odnawiają śluby. Francuska nazwa Filles de la Charité znaczy dosłownie „Córki Miłości”. Mottem zgromadzenia są słowa Caritas Christi urget nos z 2 Kor 5,14: miłość Chrystusa przynagla nas.

Skąd się wzięła nazwa szarytki?

Nazwa „szarytki” pochodzi od francuskiego słowa charité, które znaczy miłość albo miłosierdzie. Polszczyzna przejęła je w XVII wieku, razem z siostrami sprowadzonymi przez królową Ludwikę Marię Gonzagę. Słowo przetrwało do dziś. Pojawia się nawet w krzyżówkach jako odpowiedź na hasło „siostry miłosierdzia”.

Jaki jest biblijny fundament posługi szarytek?

Fundamentem jest opis Sądu Ostatecznego w Ewangelii według św. Mateusza (Mt 25,35-40). Jezus utożsamia się w nim z głodnymi, chorymi, przybyszami i więźniami. Na tej podstawie Katechizm opisuje uczynki miłosierdzia co do ciała i duszy jako dzieła miłości, przez które pomagamy bliźniemu (KKK 2447).

„Zaprawdę, powiadam wam: Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili.” - Mt 25,40, Biblia Tysiąclecia

Kogo jeszcze nazywa się siostrami miłosierdzia?

Potocznie „siostrami miłosierdzia” nazywa się kilka różnych grup i stąd biorą się pomyłki:

• szarytki - Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, założone w Paryżu w 1633 roku,
• siostry Faustyny - Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia z głównym domem w Krakowie-Łagiewnikach,
• boromeuszki - Siostry Miłosierdzia św. Karola Boromeusza, obecne między innymi na Śląsku,
• pielęgniarki - w dawnej polszczyźnie, zwłaszcza w czasie wojen, „siostrą miłosierdzia” nazywano każdą kobietę opiekującą się rannymi,
• wolontariuszki szpitalne - w mowie potocznej to określenie bywa używane ogólnie, bez związku z żadnym zgromadzeniem.

Historia zgromadzenia: Paryż 1633 i Polska 1652

Historia szarytek zaczyna się 29 listopada 1633 roku w Paryżu. Tego dnia w domu Ludwiki de Marillac zamieszkało kilka pierwszych dziewcząt gotowych służyć ubogim. Korzenie wspólnoty sięgają jednak 1617 roku, kiedy Wincenty a Paulo założył pierwsze Bractwo Miłosierdzia. Do Polski siostry przybyły w 1652 roku na zaproszenie królowej Ludwiki Marii Gonzagi. Pierwszą placówką była Warszawa.

Wincenty a Paulo i Ludwika de Marillac

Ksiądz Wincenty a Paulo zakładał bractwa pań, które odwiedzały chorych w ich domach. Szybko okazało się, że damy z dobrych rodzin nie zawsze mogą same nosić zupę i opatrywać rany. Potrzebne były dziewczęta ze wsi, gotowe pracować codziennie. Ich przygotowanie Wincenty powierzył wdowie Ludwice de Marillac. Tak narodziła się wspólnota. O obu postaciach piszę więcej w osobnych tekstach: św. Wincenty a Paulo, założyciel szarytek oraz św. Ludwika de Marillac.

Szarytki w Polsce od czasów królowej Ludwiki Marii

Królowa Ludwika Maria Gonzaga była Francuzką i znała dzieło Wincentego z Paryża. W 1652 roku sprowadziła szarytki do Warszawy. Dziś zgromadzenie działa w Polsce w kilku prowincjach, między innymi Krakowskiej i Warszawskiej. Najważniejsze daty:

1. 1617 - Wincenty a Paulo zakłada pierwsze Bractwo Miłosierdzia.
2. 1625 - powstaje Zgromadzenie Misji, męska gałąź rodziny wincentyńskiej.
3. 29 listopada 1633 - w domu Ludwiki de Marillac w Paryżu zaczyna się wspólnota sióstr.
4. 1652 - pierwsze szarytki przyjeżdżają do Warszawy na zaproszenie królowej.
5. 1737 - papież Klemens XII ogłasza Wincentego a Paulo świętym.
6. 1934 - papież Pius XI ogłasza świętą Ludwikę de Marillac.

Jak żyją szarytki? Śluby i wspólnota

Szarytki żyją we wspólnotach. Łączą wspólną modlitwę i Eucharystię z codzienną pracą w placówkach. Składają śluby czystości, ubóstwa, posłuszeństwa i służby ubogim. Odnawiają je co roku 25 marca, w uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Prawo kanoniczne zalicza je do stowarzyszeń życia apostolskiego (KPK kan. 731), a nie do zakonów klauzurowych.

Dlaczego szarytki nie mają klauzury?

Szarytki od początku miały pracować wśród ludzi: w domach chorych, w szpitalach i na ulicy. Dlatego nie mają klauzury. Kodeks Prawa Kanonicznego opisuje stowarzyszenia życia apostolskiego jako wspólnoty, które realizują swój cel apostolski i żyją razem jak rodzina, ale nie składają ślubów zakonnych w ścisłym znaczeniu (kan. 731). Tradycja przypisuje Wincentemu myśl, że klasztorem sióstr są domy chorych, celą wynajęty pokój, a kaplicą kościół parafialny. To przekaz, a nie dosłowny cytat. Dobrze jednak pokazuje, czym szarytki różnią się od zakonnic z klasztorów kontemplacyjnych.

Czy szarytki składają śluby wieczyste?

Nie. Szarytki składają śluby na jeden rok i odnawiają je co roku 25 marca. Ślubów jest cztery, a nie trzy jak w większości zakonów:

• czystość - życie bez małżeństwa, poświęcone Bogu i ludziom,
• ubóstwo - proste życie i wspólna własność,
• posłuszeństwo - gotowość pójścia tam, gdzie posyła przełożona,
• służba ubogim - ślub składany tylko w tej wspólnocie, który wyraża sens całego powołania.

To, że śluby odnawia się co roku, jest znakiem wolnego wyboru, który siostra ponawia rok po roku.

Strój szarytek: od kornetu do dzisiejszego habitu

Przez stulecia szarytki rozpoznawano po białym, skrzydlatym kornecie z wykrochmalonego płótna. Zgromadzenie zrezygnowało z niego w 1964 roku, w czasie odnowy życia zakonnego, którą rok później opisał dekret Soboru Watykańskiego II Perfectae caritatis (1965). Dziś siostry noszą prostszy habit z welonem. Na starych pocztówkach i fotografiach szpitali kornet wciąż najłatwiej zdradza obecność szarytek.

Na czym polega posługa sióstr miłosierdzia?

Siostry miłosierdzia osobiście służą ubogim, chorym i samotnym. Pracują w szpitalach, hospicjach, domach pomocy społecznej, szkołach, przedszkolach i kuchniach dla potrzebujących. Według wincentyńskiej zasady ubodzy są „panami” sióstr, więc pomoc nie zależy od wyznania ani od zasług. Benedykt XVI opisał tę posługę miłości jako istotną część życia Kościoła w encyklice Deus caritas est (2005).

Natura Kościoła wyraża się w trzech zadaniach: głoszeniu słowa Bożego, sprawowaniu sakramentów i posłudze miłości. Żadnego z nich nie można oddzielić od pozostałych (parafraza). - Benedykt XVI, encyklika Deus caritas est, nr 25, 2005

Czym zajmują się szarytki na co dzień?

Szarytki zajmują się przede wszystkim ludźmi, których inni omijają. Najczęściej pracują w takich miejscach:

• szpitale i hospicja - opieka nad chorymi i umierającymi,
• domy pomocy społecznej - stała opieka nad osobami starszymi i przewlekle chorymi,
• osoby z niepełnosprawnością - domy i ośrodki dla dzieci i dorosłych,
• szkoły i przedszkola - wychowanie i katecheza,
• kuchnie dla ubogich - posiłki dla bezdomnych i najuboższych,
• parafie - katecheza, opieka nad kaplicami, odwiedziny chorych.

W wielu polskich miastach szarytki prowadzą placówki opiekuńcze od kilku pokoleń. Konkretne dzieła i adresy podaje strona prowincji, do której należy dany dom.

Co to jest Cudowny Medalik i jaki ma związek z Katarzyną Labouré?

Cudowny Medalik to medalik z wizerunkiem Niepokalanej. Według przekazu jego wzór otrzymała w 1830 roku św. Katarzyna Labouré, młoda szarytka, w kaplicy domu macierzystego przy rue du Bac w Paryżu. Na przedniej stronie medalika widnieje wezwanie: „O Maryjo bez grzechu poczęta, módl się za nami, którzy się do Ciebie uciekamy”. Kościół uznał te objawienia za wiarygodne, ale pozostają one objawieniem prywatnym. Katechizm przypomina, że objawienia prywatne nie należą do depozytu wiary, a jedynie pomagają pełniej nią żyć (KKK 67). Medalik jest znakiem modlitwy, a nie przedmiotem, który gwarantuje łaski.

W jakim zgromadzeniu była siostra Faustyna?

Św. Faustyna Kowalska należała do Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia, a nie do szarytek. Wstąpiła do niego w Warszawie w 1925 roku. Zmarła w 1938 roku w domu zgromadzenia w Krakowie-Łagiewnikach. Słowo „Miłosierdzie” w nazwach obu wspólnot to najczęstsze źródło pomyłek. Szarytki to wspólnota z Paryża z 1633 roku, założona przez Wincentego a Paulo i Ludwikę de Marillac.

Ile jest sióstr Miłosierdzia Bożego?

Aktualną liczbę sióstr podaje samo Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Zmienia się ona co roku, dlatego nie przepisuję jej z drugiej ręki. Wspólnota ma domy w Polsce i za granicą, a jej najbardziej znanym miejscem jest Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach. Wiarygodne dane znajdziesz w czterech miejscach:

• na oficjalnej stronie Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia,
• na stronie Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach,
• w corocznych danych Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC,
• w katalogach diecezjalnych, które wymieniają domy zakonne na swoim terenie.

Czym różnią się szarytki od boromeuszek?

Szarytki to wspólnota wincentyńska z Paryża (1633). Boromeuszki to Siostry Miłosierdzia św. Karola Boromeusza, założone w Nancy w 1652 roku. W Trzebnicy, gdzie mieszkam, boromeuszki mają swój dom generalny, więc z tą różnicą spotykam się na co dzień. Tabela zestawia trzy wspólnoty, które najczęściej się myli:

Cecha	Szarytki	Siostry Matki Bożej Miłosierdzia	Boromeuszki
Pełna nazwa	Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo	Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia	Siostry Miłosierdzia św. Karola Boromeusza
Początek	Paryż, 1633	Warszawa, XIX wiek	Nancy, 1652
Kluczowe postaci	św. Wincenty a Paulo, św. Ludwika de Marillac	św. Faustyna Kowalska	patron: św. Karol Boromeusz
Najbardziej znane miejsce	rue du Bac w Paryżu	Kraków-Łagiewniki	w Polsce m.in. Trzebnica
Rozpoznawalny znak	Cudowny Medalik, dawny biały kornet	obraz Jezusa Miłosiernego, Koronka	opieka nad chorymi na Śląsku

Rodzina wincentyńska: czy szarytki i misjonarze to jedna rodzina?

Rodzina wincentyńska to wspólnoty duchowne i świeckie, które wywodzą się od św. Wincentego a Paulo. Łączy je służba ubogim, prostota i misyjny zapał. Szarytki i Księża Misjonarze należą do tej samej rodziny. Przełożony generalny Zgromadzenia Misji jest jednocześnie przełożonym generalnym Sióstr Miłosierdzia. Dlatego w miastach takich jak Żmigród obie gałęzie spotykają się w jednej parafii.

Zgromadzenie Misji od 1625 roku

Wincenty założył Zgromadzenie Misji w 1625 roku, osiem lat przed szarytkami. Księża tego zgromadzenia, oznaczani skrótem CM, prowadzili misje ludowe na wsi i kształcili duchownych. Historię tej wspólnoty opisuję w tekście o tym, kim są Księża Misjonarze św. Wincentego a Paulo.

Jakie świeckie wspólnoty należą do rodziny wincentyńskiej?

Do rodziny wincentyńskiej należy kilka wspólnot świeckich. Część z nich działa także w parafiach prowadzonych przez misjonarzy:

• Stowarzyszenie Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo (AIC) - kontynuuje pierwsze Bractwa Miłosierdzia z 1617 roku,
• Stowarzyszenie Dzieci Maryi - wspólnota młodzieży związana z objawieniami przy rue du Bac,
• Towarzystwo św. Wincentego a Paulo - grupy świeckich, które w 1833 roku zapoczątkował bł. Fryderyk Ozanam,
• wolontariat przy placówkach sióstr - pomoc w kuchniach, domach opieki i świetlicach.

Szarytki w Żmigrodzie: dom przy ul. Poznańskiej

W Żmigrodzie, w parafii Trójcy Świętej (powiat trzebnicki, nie Nowy Żmigród na Podkarpaciu), przy ul. Poznańskiej działa dom Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo z Prowincji Krakowskiej. Archidiecezja wrocławska wymienia kaplicę Sióstr Miłosierdzia wśród kaplic parafii. Parafię od 1945 roku prowadzą Księża Misjonarze. Dane sprawdzone w październiku 2026 roku w katalogu parafii archidiecezji wrocławskiej i w Wikipedii.

Czy w Żmigrodzie są szarytki?

Tak. Dom sióstr przy ul. Poznańskiej wymienia dawna strona parafii (stan z 2022 roku) oraz hasło o parafii w Wikipedii. Archidiecezja podaje kaplicę Sióstr Miłosierdzia na liście kaplic. Nie piszę o tym, czym dom się zajmuje, bo dostępne źródła tego nie podają. Więcej o samym domu znajdziesz w tekście szarytki w Żmigrodzie przy ul. Poznańskiej.

Jak rodzina wincentyńska łączy się w parafii Trójcy Świętej?

W Żmigrodzie spotyka się kilka gałęzi rodziny Wincentego. Czytając kronikę parafii i chodząc po okolicy, zauważyłem kilka śladów:

• Księża Misjonarze - prowadzą parafię od 1945 roku, a proboszczem jest ks. Jerzy Tyrak CM (archidiecezja wrocławska, październik 2026),
• kaplica Sióstr Miłosierdzia - archidiecezja wymienia ją obok kaplicy Księży Misjonarzy,
• kaplica św. Wincentego w Kliszkowicach - jej wezwanie nawiązuje do założyciela rodziny,
• grupy świeckie - według dawnej strony parafii z 2022 roku działały tu Stowarzyszenie Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo i Stowarzyszenie Dzieci Maryi,
• 27 września - wspomnienie św. Wincentego a Paulo, święto całej rodziny wincentyńskiej.

Jak zostać siostrą miłosierdzia?

Droga do szarytek zaczyna się od kontaktu z siostrą, która w danej prowincji zajmuje się powołaniami. Potem jest postulat i seminarium, czyli odpowiednik nowicjatu, a na końcu pierwsze śluby. Kodeks wymaga wolnej decyzji, odpowiedniego wieku, zdrowia i dojrzałości (kan. 597 i 642, które dotyczą instytutów życia konsekrowanego). Szczegóły dla stowarzyszeń życia apostolskiego określa ich własne prawo (kan. 735).

Jakie są etapy formacji?

Formacja ma pięć etapów, a o ich długości decyduje prowincja:

1. Rozeznanie i kontakt - rozmowy z siostrą od powołań, często też udział w rekolekcjach powołaniowych.
2. Postulat - pierwszy okres życia we wspólnocie, na poznanie rytmu dnia i pracy.
3. Seminarium - odpowiednik nowicjatu, czas modlitwy oraz poznawania duchowości i historii zgromadzenia.
4. Pierwsze śluby - składane na rok i odnawiane 25 marca.
5. Formacja stała - trwa przez całe życie, także po wielu latach posługi.

Od czego zacząć rozeznawanie powołania?

Pierwszym krokiem jest rozmowa, a nie decyzja. Kierownik duchowy albo stały spowiednik pomoże nazwać pragnienia, a siostra od powołań wyjaśni warunki przyjęcia. Rozeznawanie to proces bez presji. Można zadawać pytania, odwiedzać wspólnotę i zrezygnować, jeśli to nie jest twoja droga. Aktualne wymagania i terminy rekolekcji podaje strona Prowincji Krakowskiej i pozostałych prowincji szarytek w Polsce.

Najczęściej zadawane pytania

Na co zmarła święta siostra Faustyna?

Św. Faustyna Kowalska zmarła na gruźlicę 5 października 1938 roku w klasztorze w Krakowie-Łagiewnikach. Miała 33 lata. Jan Paweł II ogłosił ją świętą w 2000 roku.

Jaka jest modlitwa przekazana siostrze Faustynie?

Najbardziej znana jest Koronka do Miłosierdzia Bożego, opisana w Dzienniczku św. Faustyny i odmawiana na zwykłym różańcu. Pochodzi z objawienia prywatnego, które Kościół uznał za zgodne z wiarą, ale które nie jest dogmatem (KKK 67). Z tego samego przekazu pochodzą słowa „Jezu, ufam Tobie” z obrazu Jezusa Miłosiernego.

Kto jest przełożoną generalną Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia?

Przełożoną generalną wybiera kapituła na kilkuletnią kadencję, więc nazwisko szybko się zmienia. Aktualne władze zgromadzenia podaje jego oficjalna strona oraz strona Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach. To inna wspólnota niż szarytki.

Kiedy szarytki obchodzą wspomnienie założyciela?

Wspomnienie św. Wincentego a Paulo przypada 27 września. To główne święto całej rodziny wincentyńskiej, obchodzone także w parafiach prowadzonych przez Księży Misjonarzy, w tym w Żmigrodzie. Dla samych szarytek ważny jest też 25 marca, dzień odnowienia ślubów.

Gdzie jest dom generalny szarytek?

Dom macierzysty Sióstr Miłosierdzia mieści się w Paryżu przy rue du Bac. W jego kaplicy św. Katarzyna Labouré miała w 1830 roku objawienia związane z Cudownym Medalikiem. Do dziś przyjeżdżają tam pielgrzymi. W Polsce każda prowincja ma własny dom prowincjalny.

Czy Cudowny Medalik trzeba poświęcić?

Kościół zachęca, żeby medalik pobłogosławił kapłan. Wtedy staje się sakramentalium, czyli świętym znakiem, który przygotowuje do przyjęcia łaski (KKK 1667-1670). Medalik nie działa jak amulet i nie zastępuje modlitwy ani sakramentów. Każdy ksiądz może go pobłogosławić, najczęściej po Mszy albo w zakrystii.

Źródła i literatura

1. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 597, 642, 731, 735.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1994, nr 67, 1667-1670, 2447.
3. Benedykt XVI, encyklika Deus caritas est, Libreria Editrice Vaticana, 2005, nr 25.
4. Sobór Watykański II, dekret o przystosowanej odnowie życia zakonnego Perfectae caritatis, 1965.
5. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie Biblii Tysiąclecia: Mt 25,35-40; 2 Kor 5,14.
6. Archidiecezja Wrocławska, katalog parafii: Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie (odczyt 27.10.2026)
7. Wikipedia: Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie
8. Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, Prowincja Krakowska, oficjalna strona prowincji, 2026.