Zawartość tekstu
Modlitwa wiernych w skrócie
Modlitwa wiernych, nazywana też modlitwą powszechną, zamyka liturgię słowa. Po homilii i wyznaniu wiary lud zanosi do Boga prośby za wszystkich. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (nr 70) podaje cztery grupy intencji: Kościół, rządzący i świat, cierpiący oraz wspólnota lokalna. W praktyce układa się 4-6 krótkich wezwań, które wynikają z czytań danego dnia.
Odwiedzam kościoły Doliny Baryczy i Wzgórz Trzebnickich, od bazyliki Trójcy Świętej w Żmigrodzie po małe kaplice filialne. Tę część Mszy słyszę w bardzo różnych wersjach. Jedne wezwania są zwięzłe i od razu wiadomo, o co prosi wspólnota. Inne zamieniają się w małe kazania. Różnica prawie zawsze bierze się z tego, czy autor zna kilka prostych zasad:
- Miejsce w Mszy: modlitwa wiernych idzie po Credo albo po homilii, a przed przygotowaniem darów.
- Kolejność intencji: cztery grupy podane w OWMR 70, od Kościoła do wspólnoty lokalnej.
- Forma: każde wezwanie to prośba skierowana do Boga, nie komunikat do zebranych.
- Odpowiedź ludu: najczęściej „Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie”.
- Kto czyta: diakon, kantor, lektor albo ktoś z wiernych, a kapłan modlitwę wprowadza i kończy (OWMR 71).
Czym jest modlitwa wiernych?
Modlitwa wiernych to część liturgii słowa, w której lud odpowiada na usłyszane słowo Boże i prosi za wszystkich ludzi. Ma stały porządek, krótkie wezwania i wspólną odpowiedź zgromadzenia. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (nr 69) mówi, że wierni wykonują w niej swoje kapłaństwo chrzcielne. Łacińska nazwa tej modlitwy to oratio universalis.
Lud, odpowiadając na przyjęte z wiarą słowo Boże i wykonując swoje kapłaństwo chrzcielne, zanosi do Boga prośby o zbawienie wszystkich (parafraza). - Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, nr 69, wyd. pol. 2002
Modlitwa powszechna w dokumentach Kościoła
Ta modlitwa nie jest pobożnym dodatkiem. Opisują ją konkretne dokumenty:
- Sobór Watykański II, konstytucja Sacrosanctum Concilium nr 53 (1963), poleca przywrócić modlitwę powszechną po Ewangelii i homilii, zwłaszcza w niedziele i święta nakazane.
- Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, nr 69-71, opisuje jej sens, kolejność intencji i podział ról.
- Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1349, wymienia modlitwę powszechną za wszystkich ludzi w opisie liturgii słowa.
- Mszał rzymski dla diecezji polskich podaje przykładowe wzory jej tekstów.
Skąd się wzięła modlitwa powszechna?
Ta modlitwa ma źródło w Nowym Testamencie. Święty Paweł prosi Tymoteusza, by Kościół modlił się za wszystkich, także za tych, którzy sprawują władzę. Modlitwa powszechna istniała w liturgii starożytnej, z czasem zniknęła ze zwykłej Mszy, a Sobór ją przywrócił.
„Zalecam więc przede wszystkim, by prośby, modlitwy, wspólne błagania, dziękczynienia odprawiane były za wszystkich ludzi: za królów i za wszystkich sprawujących władzę, abyśmy mogli prowadzić życie ciche i spokojne z całą pobożnością i godnością”. - Pismo Święte, 1 Tm 2,1-2, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999
Werset 4 tego samego fragmentu podaje powód: Bóg pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni. Stąd przymiotnik „powszechna”.
Czym różni się modlitwa wiernych od intencji mszalnej?
Intencja mszalna to jedna sprawa, w której kapłan odprawia Mszę. Zamawia się ją zwykle w kancelarii parafii, a ofiara jest dobrowolna (KPK kan. 945). Modlitwa wiernych jest wspólną prośbą całego zgromadzenia. Nazwa „modlitwa powszechna” bywa też używana dla innych tekstów:
| Nazwa | Gdzie występuje | Cecha |
|---|---|---|
| Modlitwa wiernych (powszechna) | Każda Msza z udziałem ludu, koniec liturgii słowa | 4-6 wezwań, cztery grupy intencji z OWMR 70 |
| Wielka modlitwa powszechna | Liturgia Męki Pańskiej w Wielki Piątek | 10 uroczystych intencji z ustalonym tekstem |
| Intencja mszalna | Jedna Msza, zamówiona w kancelarii | Jedna sprawa, ofiara dobrowolna (KPK kan. 945) |
| „Modlitwa powszechna” przypisywana Klemensowi XI | Pobożność prywatna, modlitewniki | Prywatna modlitwa, nie należy do liturgii Mszy |
Kiedy mówi się modlitwę wiernych?
Modlitwę wiernych mówi się na zakończenie liturgii słowa: po homilii i wyznaniu wiary, a przed przygotowaniem darów. W dni powszednie, gdy nie ma Credo, następuje zaraz po homilii. Taki porządek podaje Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (nr 69-71). Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1349) również umieszcza modlitwę powszechną w liturgii słowa.
Modlitwa wiernych w niedzielę i w dzień powszedni
W niedzielę liturgia słowa przebiega w takiej kolejności:
- Pierwsze czytanie, zwykle ze Starego Testamentu.
- Psalm responsoryjny śpiewany albo recytowany przez psałterzystę.
- Drugie czytanie, w niedziele i uroczystości.
- Aklamacja przed Ewangelią, poza Wielkim Postem najczęściej „Alleluja”.
- Ewangelia i homilia.
- Wyznanie wiary, w niedziele i uroczystości.
- Modlitwa powszechna, po której zaczyna się liturgia eucharystyczna.
Lektor, który czyta wezwania, ma więc chwilę na przygotowanie w czasie Credo. Kto chce wcześniej się wyciszyć, może przed wejściem do zakrystii odmówić modlitwę przed Mszą świętą.
Czy modlitwa wiernych jest obowiązkowa na każdej Mszy?
To zależy od rodzaju Mszy. OWMR 69 zaleca, by modlitwa powszechna odbywała się zwykle we Mszach z udziałem ludu. W Polsce słychać ją przede wszystkim w niedziele i święta, a w dni powszednie zależy to od celebransa. Najczęściej spotkasz ją:
- w niedziele i uroczystości, na każdej Mszy z udziałem wiernych;
- na Mszy ślubnej, pogrzebowej i z udzieleniem chrztu, z intencjami dotyczącymi tej okazji;
- na Mszach szkolnych i rekolekcyjnych, gdzie wezwania często czytają dzieci albo młodzież;
- w dni powszednie, gdy celebrans tak zdecyduje, często w krótszej formie.
Jak wygląda modlitwa powszechna?
Modlitwa powszechna ma cztery stałe części: wprowadzenie kapłana, wezwania, odpowiedź ludu po każdym wezwaniu i modlitwę końcową kapłana zakończoną słowem „Amen”. Kapłan prowadzi ją z miejsca przewodniczenia, a wezwania czyta się z ambony albo z innego stosownego miejsca (OWMR 71). Całość zwykle trwa kilka minut.
Wprowadzenie kapłana, wezwania, odpowiedź ludu, modlitwa końcowa
- Wprowadzenie: kapłan krótko zaprasza do modlitwy, często nawiązując do Ewangelii, np. „Bracia i siostry, z ufnością przedstawmy Bogu nasze prośby”.
- Wezwania: lektor czyta intencje, a każda kończy się formułą „Módlmy się do Pana” albo „Ciebie prosimy”.
- Odpowiedź ludu: zgromadzenie odpowiada po każdym wezwaniu tą samą aklamacją.
- Modlitwa końcowa: kapłan zbiera prośby w jedną modlitwę, a lud odpowiada „Amen”.
Jak odpowiadają wierni na wezwania?
Wierni odpowiadają krótką aklamacją, w Polsce najczęściej słowami „Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie”. OWMR 71 pozwala też śpiewać odpowiedź albo modlić się chwilę w ciszy. W parafiach słychać najczęściej te formy:
- „Ciebie prosimy, wysłuchaj nas, Panie”, najpopularniejsza forma mówiona;
- „Wysłuchaj nas, Panie”, krótsza wersja, przydatna przy wielu wezwaniach;
- odpowiedź śpiewana, którą intonuje kantor, często w okresie Bożego Narodzenia i Wielkanocy;
- chwila ciszy po wezwaniu, potem wspólna aklamacja.
Lektor powinien powiedzieć formułę kończącą tak samo za każdym razem. Wtedy zgromadzenie wie, kiedy ma odpowiedzieć.
Jakie są cztery wezwania modlitwy powszechnej?
Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (nr 70) podaje kolejność intencji modlitwy wiernych. Najpierw modlimy się za potrzeby Kościoła, potem za rządzących i zbawienie całego świata, następnie za cierpiących z powodu różnych trudności, a na końcu za wspólnotę lokalną. Na ślubie, bierzmowaniu czy pogrzebie intencje mogą bardziej dotyczyć tej okazji.
Kolejność intencji według OWMR 70
| Grupa | Za kogo | Przykład wezwania |
|---|---|---|
| 1. Kościół | Papież, biskupi, kapłani, wszyscy wierzący | „Za Kościół święty, aby z odwagą głosił Ewangelię wszystkim narodom. Módlmy się do Pana”. |
| 2. Świat i rządzący | Władze, narody, pokój | „Za rządzących, aby służyli dobru wspólnemu i bronili pokoju. Módlmy się do Pana”. |
| 3. Cierpiący | Chorzy, ubodzy, samotni, prześladowani | „Za chorych i samotnych, aby doznali Twojej bliskości przez ludzi wokół nich. Módlmy się do Pana”. |
| 4. Wspólnota lokalna | Parafia, rodziny, zmarli | „Za naszą parafię i za zmarłych z naszych rodzin. Módlmy się do Pana”. |
Kolejność grup podaje OWMR 70. Teksty wezwań w tabeli to moje propozycje, nie wzory z księgi liturgicznej.
Prośba za cierpiących na Mszy jest czymś innym niż prywatne nabożeństwo za chorych, takie jak modlitwa do świętej Rity o zdrowie. Wezwanie liturgiczne obejmuje wszystkich chorych, a modlitwa prywatna zwykle jedną osobę.
Czy wezwania mogą dotyczyć konkretnej okazji?
Tak. OWMR 70 przewiduje, że przy szczególnych obrzędach porządek intencji może bardziej uwzględniać daną okazję. Przykłady:
- Bierzmowanie: wezwania za bierzmowanych, ich świadków i katechetów. Według dawnej strony parafii z 2022 r. młodzież z Żmigrodu przyjmowała ten sakrament w kościele pomocniczym, któremu patronuje święty od młodzieży; o nim opowiada modlitwa do świętego Stanisława Kostki.
- Odpust parafialny: w parafii Trójcy Świętej w Żmigrodzie przypada w Uroczystość Najświętszej Trójcy, w 2027 r. 23 maja, i wtedy jedno z wezwań może dotyczyć tajemnicy patronalnej.
- Ślub: nowożeńcy, rodzice, świadkowie, zmarli z obu rodzin.
- Pogrzeb: zmarły, rodzina w żałobie, wszyscy zmarli.
- Pierwsza Komunia: dzieci, rodzice, katecheci.
Jak ułożyć modlitwę wiernych krok po kroku
Ułożenie modlitwy wiernych ma pięć kroków. Przeczytaj czytania dnia, wybierz 4-6 intencji w kolejności z OWMR 70, zapisz każdą jako krótką prośbę do Boga, przeczytaj całość na głos, a na koniec uzgodnij tekst z księdzem celebransem, który prowadzi tę część liturgii. Cała praca zajmuje zwykle około pół godziny.
- Przeczytaj lekcjonarz na dany dzień. Wezwania powinny wynikać z czytań i Ewangelii, a nie z ogólnej listy próśb.
- Wypisz cztery grupy intencji. Kościół, świat, cierpiący, wspólnota. Do jednej z nich możesz dodać piąte i szóste wezwanie.
- Napisz każde wezwanie w 1-2 zdaniach. Najpierw „za kogo”, potem „o co”, na końcu stała formuła „Módlmy się do Pana”.
- Przeczytaj całość na głos. Najlepiej brzmią proste słowa i zdania, które da się przeczytać jednym oddechem.
- Oddaj tekst celebransowi przed Mszą. To on wprowadza modlitwę i ją kończy, więc wezwania muszą do tego pasować.
Ile wezwań powinna mieć modlitwa wiernych?
Zwykle 4-6 krótkich wezwań. Przepisy nie podają sztywnej liczby. OWMR 71 prosi tylko, by intencje były krótkie i ułożone z roztropną swobodą. Cztery wezwania wystarczą, by objąć grupy z OWMR 70. Przy ślubie albo odpuście często pojawia się piąte i szóste.
Wezwania modlitwy wiernych: przykłady
Poniżej przykłady na niedzielę z Ewangelią o miłosiernym Samarytaninie (Łk 10,25-37). Pokazują, jak czytanie przechodzi w prośbę:
- „Za Kościół, aby nie przechodził obojętnie obok ludzi zranionych przy drodze. Módlmy się do Pana”.
- „Za rządzących, aby w swoich decyzjach pamiętali o najsłabszych. Módlmy się do Pana”.
- „Za ofiary przemocy i wypadków, aby spotkały ludzi gotowych pomóc. Módlmy się do Pana”.
- „Za lekarzy, ratowników i opiekunów chorych, aby nie zabrakło im sił. Módlmy się do Pana”.
- „Za naszą wspólnotę, abyśmy umieli zauważyć bliźniego w sąsiedztwie. Módlmy się do Pana”.
- „Za zmarłych z naszych rodzin, aby Bóg przyjął ich do swojej chwały. Módlmy się do Pana”.
Więcej zestawów na kolejne niedziele roku liturgicznego zebrałem w tekście modlitwa wiernych na niedzielę z przykładami.
Najczęstsze błędy w układaniu wezwań
- Mini kazanie: „Abyśmy zrozumieli, że...” i trzy zdania wyjaśnień. Wezwanie ma prosić, a nie pouczać.
- Prośba do ludzi: „Niech rodzice pilnują dzieci” to apel do zebranych. Prośba do Boga brzmi: „Za rodziców, aby Bóg dał im mądrość”.
- Polityka: nazwiska polityków albo partie dzielą zgromadzenie. Lepiej modlić się ogólnie „za rządzących”.
- Lista nazwisk: długie wyliczanie osób zamienia modlitwę w ogłoszenia.
- Za dużo wezwań: dziesięć intencji męczy i rozmywa uwagę.
- Brak związku z czytaniami: te same prośby co tydzień, niezależnie od Ewangelii.
Kto czyta modlitwę wiernych?
Wezwania modlitwy wiernych wygłasza diakon, kantor, lektor albo ktoś z wiernych. Kapłan modlitwę wprowadza i ją kończy. Taki podział ról opisuje Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego (nr 71). Na ślubie i chrzcie wezwania często czytają członkowie rodziny, świadkowie albo rodzice chrzestni.
Kapłan z miejsca przewodniczenia kieruje modlitwą, a intencje przedstawia diakon, kantor, lektor lub ktoś z wiernych (parafraza). - Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, nr 71, wyd. pol. 2002
Czy świecki może czytać modlitwę wiernych?
Tak. OWMR 71 wprost wymienia „kogoś z wiernych” obok diakona i lektora, więc czytać może każdy ochrzczony uczestnik Mszy. Najczęściej robią to:
- lektorzy z Liturgicznej Służby Ołtarza;
- członkowie grup parafialnych, np. Żywego Różańca albo scholi;
- rodzina i świadkowie na ślubie, rodzice i chrzestni na chrzcie;
- dzieci na Mszy szkolnej albo pierwszokomunijnej.
Jak czytać wezwania, żeby wszyscy usłyszeli?
- Podejdź do ambony, zanim kapłan skończy wprowadzenie.
- Ustaw mikrofon na wysokości ust, około dłoni od twarzy.
- Czytaj wolniej, niż mówisz na co dzień, bo w dużym kościele słychać pogłos.
- Formułę „Módlmy się do Pana” powiedz wyraźnie i zrób po niej pauzę na odpowiedź ludu.
- Po ostatnim wezwaniu zostań na miejscu do „Amen” po modlitwie kapłana.
Modlitwa wiernych na ślub, chrzest i pogrzeb
Przy sakramentach i pogrzebie modlitwa wiernych zachowuje strukturę z OWMR 70, ale intencje dotyczą głównie tej okazji. Wzory znajdziesz w polskich księgach liturgicznych: Obrzędach sakramentu małżeństwa, Obrzędach chrztu dzieci i Obrzędach pogrzebu. Rodzina może je wykorzystać albo napisać własne wezwania, które zwykle przekazuje się w kancelarii przy spisywaniu formalności.
Modlitwa wiernych na ślub: jak przygotować wezwania
Na ślubie zwykle są 5-6 wezwań. Na pierwszym miejscu stoi Kościół, a sprawy nowożeńców zajmują większą część. Przykłady:
- „Za Annę i Piotra, aby ich miłość była wierna i cierpliwa przez całe życie. Ciebie prosimy”.
- „Za rodziców nowożeńców, w podziękowaniu za ich trud wychowania. Ciebie prosimy”.
- „Za świadków, aby wspierali młodych radą i przykładem. Ciebie prosimy”.
- „Za małżeństwa przeżywające kryzys, aby odnalazły drogę do zgody. Ciebie prosimy”.
- „Za zmarłych z obu rodzin, którzy nie doczekali tego dnia. Ciebie prosimy”.
Jakie wezwania pasują na chrzest dziecka?
Na chrzcie pasują wezwania za dziecko, rodziców, chrzestnych i całą rodzinę. W Obrzędach chrztu dzieci modlitwa wiernych idzie po homilii. Gdy chrzest odbywa się podczas Mszy, zastępuje zwykłą modlitwę powszechną. Typowe intencje:
- za dziecko, aby wzrastało w wierze i zdrowiu;
- za rodziców, aby byli dla niego pierwszymi świadkami wiary;
- za chrzestnych, aby pomagali rodzicom;
- za wszystkie dzieci, które czekają na chrzest albo na dom.
Modlitwa wiernych na pogrzeb
Na pogrzebie wezwania dotyczą zmarłego, rodziny w żałobie i wszystkich zmarłych. Imię zmarłego pada wtedy wprost:
- za zmarłego, aby Bóg przebaczył mu grzechy i przyjął go do swojego domu;
- za rodzinę, aby w smutku doznała pocieszenia;
- za tych, którzy opiekowali się zmarłym w chorobie;
- za wszystkich zmarłych z parafii, szczególnie zapomnianych.
Skąd wziąć modlitwę wiernych na dziś?
Aktualne czytania na dziś i na jutro podaje lekcjonarz mszalny i kalendarz liturgiczny Konferencji Episkopatu Polski. Przykładowe wzory modlitwy powszechnej zawiera Mszał rzymski dla diecezji polskich. Gotowe wezwania na daną niedzielę publikują też serwisy liturgiczne i biuletyny parafialne. Każdy taki tekst trzeba dopasować do własnej wspólnoty.
Mszał i lekcjonarz a gotowe zbiory
- Lekcjonarz mszalny: zawiera czytania na każdy dzień, ale nie wezwania. Od niego zaczynasz pisanie.
- Mszał rzymski dla diecezji polskich: zawiera wzory modlitwy powszechnej i porządek Mszy. Obowiązujące wydanie potwierdza Komisja Episkopatu Polski ds. Liturgii.
- Księgi obrzędów: małżeństwa, chrztu, pogrzebu, z wezwaniami na te okazje.
- Serwisy liturgiczne i wydawnictwa: propozycje na konkretną niedzielę, przydatne jako punkt wyjścia.
- Strona Twojej parafii albo diecezji: tam sprawdzisz, które Msze mają w danym tygodniu szczególny charakter.
Jak dopasować gotowy tekst do własnej wspólnoty?
Weź gotowy tekst i zmień w nim jedno albo dwa wezwania. Takie zmiany pomagają najbardziej:
- Dopisz intencję za lokalną sprawę, np. chorych w szpitalu, który jest na terenie parafii.
- Usuń prośby, które powtarzają się z Mszą z poprzedniego tygodnia.
- Skróć długie zdania do jednego oddechu.
- Sprawdź, czy ostatnie wezwanie dotyczy Twojej parafii, a nie „wspólnoty” w ogóle.
Po modlitwie wiernych zaczyna się liturgia eucharystyczna. Kto chce przeżyć tę część świadomie, znajdzie teksty w artykule modlitwy przed i po Komunii.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest modlitwa wiernych na 29 niedzielę zwykłą w roku C?
Wezwania na tę niedzielę układa się na podstawie czytań z lekcjonarza. W roku C jest to m.in. Wj 17,8-13 o Mojżeszu z podniesionymi rękami i Łk 18,1-8 o wdowie, która nie ustawała w proszeniu. Pasuje np. wezwanie „Za wszystkich, którzy zniechęcili się do modlitwy, aby odzyskali wytrwałość”. Pozostałe intencje dobierasz według czterech grup z OWMR 70.
Jak brzmi modlitwa „Wierzę w Boga”?
„Wierzę w Boga” to Skład Apostolski. Zaczyna się słowami „Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi” i kończy wyznaniem wiary w „ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny. Amen”. Katechizm (KKK 194) nazywa go starożytnym symbolem chrzcielnym Kościoła w Rzymie. Na Mszy można go odmówić zamiast Credo nicejsko-konstantynopolitańskiego, a modlitwa wiernych idzie zaraz po nim.
Czy w modlitwie wiernych można wymienić zmarłych z rodziny?
Tak. Najczęściej wymienia się ich w ostatniej grupie, za wspólnotę lokalną, także z imienia, zwłaszcza na ślubie albo pogrzebie. Długich list nazwisk lepiej unikać, bo modlitwa zamienia się wtedy w wypominki. Na wymienianie wielu zmarłych są osobne formy, np. wypominki w listopadzie.
Czy dziecko może przeczytać wezwanie modlitwy wiernych?
Tak, jeśli czyta płynnie i wyraźnie. Na Mszach szkolnych i pierwszokomunijnych dzieci czytają wezwania bardzo często. Dobrze, by dziecko przećwiczyło tekst kilka razy w domu i stanęło przy mikrofonie ustawionym na swoją wysokość.
Czy wezwania można czytać z telefonu?
Tak, ale kartka jest pewniejsza. Telefon potrafi zgasnąć, wyświetlić powiadomienie albo przewinąć tekst w złym momencie. Jeśli korzystasz z telefonu, wyłącz dźwięki i ustaw dłuższy czas wygaszania ekranu.
Jak długo trwa modlitwa wiernych?
Przy 4-6 krótkich wezwaniach całość trwa zwykle 2-3 minuty, razem z wprowadzeniem i modlitwą końcową. Dłużej trwa, gdy odpowiedź jest śpiewana albo gdy po wezwaniach jest chwila ciszy. Jeśli Twój tekst czytany na głos zajmuje ponad 4 minuty, skróć wezwania.
Paweł Kubacki - mieszka w Trzebnicy i od lat odwiedza kościoły Doliny Baryczy i Wzgórz Trzebnickich, zbierając ich historie z ksiąg, starych rycin i rozmów z mieszkańcami.
Aktualizacja: listopad 2026
Źródła i literatura
- Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, nr 69-71, w: Mszał rzymski dla diecezji polskich, wyd. pol. 2002.
- Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, nr 53, 1963.
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, 1999: 1 Tm 2,1-4; Łk 10,25-37; Łk 18,1-8; Wj 17,8-13.
- Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 194 i 1349, wyd. pol. Pallottinum, 1994.
- Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 945.
- Obrzędy sakramentu małżeństwa, Obrzędy chrztu dzieci, Obrzędy pogrzebu, wydania dostosowane do zwyczajów diecezji polskich.
- Archidiecezja Wrocławska: Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie.
- Zdjęcie wyróżniające: Sławomir Milejski, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.




