Kościół jubileuszowy Roku Świętego 2025 w Żmigrodzie

Opracował: · aktualizacja

Zawartość tekstu

Kościół jubileuszowy Roku Świętego 2025 w Żmigrodzie - co oznaczał ten wybór?

Kościół jubileuszowy Roku Świętego 2025 w Żmigrodzie był miejscem pielgrzymki, w którym wierni mogli przeżyć jubileuszowy czas „Pielgrzymi nadziei” bez podróży do Rzymu. Kościół Trójcy Świętej przy ul. Kościelnej 1, należący do archidiecezji wrocławskiej i dekanatu Prusice, znalazł się w wykazie miejsc jubileuszowych (GCatholic, 2026).

Ten wybór nie zmieniał statusu świątyni ani nie tworzył nowej parafii. Na czas Roku Świętego wskazywał kościół jako lokalny cel modlitwy, pojednania i pielgrzymowania. Żmigród leży w powiecie trzebnickim, więc nie należy go mylić z Nowym Żmigrodem na Podkarpaciu.

  • Kościół Trójcy Świętej - świątynia parafialna w Żmigrodzie, wskazana jako miejsce jubileuszowe Roku Świętego 2025.
  • Archidiecezja wrocławska - wspólnota diecezjalna, do której należy parafia i dekanat Prusice.
  • Rok Święty 2025 - zwyczajny jubileusz Kościoła katolickiego obchodzony pod hasłem „Pielgrzymi nadziei”.
  • Pielgrzymka jubileuszowa - świadome przybycie do wyznaczonego miejsca modlitwy, połączone z warunkami odpustu.

Co to jest rok jubileuszowy?

Rok jubileuszowy, czyli Rok Święty, to ogłaszany przez papieża czas szczególnego nawrócenia, pojednania i pielgrzymowania, charakteryzujący się modlitwą, praktyką miłosierdzia oraz możliwością uzyskania odpustu. Jego biblijny punkt odniesienia stanowi Księga Kapłańska, gdzie jubileusz przypadał po siedmiu cyklach siedmioletnich, czyli w 50. roku (Kpł 25,8-13).

Jubileusz w Biblii - co mówi Księga Kapłańska 25?

Jubileusz biblijny był rokiem wolności, ogłaszanym w 50. roku po siedmiu okresach po siedem lat. Księga Kapłańska mówi o ogłoszeniu wyzwolenia mieszkańcom ziemi: „Będzie to dla was jubileusz” (Kpł 25,10, Biblia Tysiąclecia).

Nie chodziło wyłącznie o kalendarz religijny. Tekst łączył pamięć o Bogu z ładem społecznym: odpoczynkiem ziemi, powrotem do własności i uwolnieniem. Kościół nie przenosi tych przepisów dosłownie na współczesne prawo, lecz odczytuje ich duchowy sens jako wezwanie do odnowy życia.

„Poświęcicie rok pięćdziesiąty i obwołacie wyzwolenie w kraju dla wszystkich jego mieszkańców.” - Księga Kapłańska 25,10, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2000

Jak często Kościół obchodzi zwyczajny jubileusz?

Zwyczajny jubileusz przypada co 25 lat, a jubileusz nadzwyczajny papież może ogłosić wcześniej z ważnej racji duszpasterskiej. Tradycję jubileuszy w Kościele zachodnim rozpoczął Bonifacy VIII w 1300 roku.

Rytm 25 lat nie oznacza mechanicznego obowiązku przeżywania wiary tylko raz na ćwierć wieku. Jest raczej wspólnym zaproszeniem całego Kościoła do powrotu do źródeł, sakramentów, pojednania i uczynków miłosierdzia.

  • Jubileusz biblijny - odnosił się do 50. roku i obrazu wolności przedstawionego w Kpł 25.
  • Jubileusz zwyczajny - w Kościele katolickim odbywa się w rytmie 25 lat.
  • Jubileusz nadzwyczajny - papież może ogłosić go poza zwykłym rytmem, jak Jubileusz Miłosierdzia w latach 2015-2016.
  • Odpust jubileuszowy - dotyczył Roku Świętego 2025 i miał własne normy Penitencjarii Apostolskiej.

Rok Święty nie był więc turystycznym wyróżnieniem dla wybranych kościołów. Był czasem, w którym konkretne miejsca, także Żmigród, pomagały wiernym przeżyć powszechne wezwanie Kościoła blisko domu.

Rok Święty 2025 „Pielgrzymi nadziei” - kto go ogłosił i kiedy trwał?

Rok Święty 2025 „Pielgrzymi nadziei” ogłosił papież Franciszek bullą Spes non confundit z 9 maja 2024 roku. Drzwi Święte w Bazylice św. Piotra na Watykanie otwarto 24 grudnia 2024 roku, a jubileusz zakończył się w Kościele powszechnym 6 stycznia 2026 roku.

Co oznaczało hasło „Pielgrzymi nadziei”?

„Pielgrzymi nadziei” to hasło Roku Świętego 2025, które wskazywało na chrześcijańską nadzieję zakorzenioną w wierze, modlitwie i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Nie było nazwą jednego wydarzenia ani programu wyłącznie rzymskiego.

W bulli Franciszek łączył nadzieję z realnymi doświadczeniami ludzi: samotnością, ubóstwem, chorobą, konfliktami i niepewnością jutra. Pielgrzymowanie miało przypominać, że wiara obejmuje drogę człowieka, a nie tylko pobyt we wnętrzu świątyni.

„Nadzieja zawieść nie może.” - papież Franciszek, Spes non confundit, 2024, nawiązanie do Rz 5,5

Do kiedy trwał Rok Jubileuszowy 2025?

Rok Jubileuszowy 2025 trwał do 6 stycznia 2026 roku w Rzymie, natomiast celebracje w Kościołach lokalnych zakończyły się 28 grudnia 2025 roku. Daty wynikają z bulli Spes non confundit i kalendarza jubileuszowego Stolicy Apostolskiej.

To rozróżnienie ma znaczenie. W diecezjach zamknięcie obchodów nastąpiło wcześniej niż zamknięcie Drzwi Świętych w rzymskich bazylikach papieskich. Po zakończeniu jubileuszu kościoły nadal pozostają miejscami modlitwy, ale nie działają już na zasadach odpustu ustanowionych specjalnie dla Roku Świętego 2025.

  • 9 maja 2024 roku - papież Franciszek ogłosił jubileusz bullą Spes non confundit.
  • 24 grudnia 2024 roku - otwarto Drzwi Święte w Bazylice św. Piotra.
  • 28 grudnia 2025 roku - zakończyły się obchody Roku Świętego w diecezjach.
  • 6 stycznia 2026 roku - zakończył się Rok Święty 2025 w Rzymie.

Dane o kolejnych jubileuszach, programach diecezjalnych i wydarzeniach należy zawsze sprawdzać w komunikatach Stolicy Apostolskiej oraz właściwej diecezji.

Czym był kościół jubileuszowy w diecezji?

Kościół jubileuszowy to świątynia wyznaczona przez biskupa diecezjalnego na czas Roku Świętego, umożliwiająca odbycie pielgrzymki i spełnienie warunków odpustu jubileuszowego poza Rzymem. W 2025 roku podstawę stanowiły normy Penitencjarii Apostolskiej z 13 maja 2024 roku.

Czy trzeba było jechać do Rzymu, aby uzyskać odpust jubileuszowy?

Nie, pielgrzymka do Rzymu nie była konieczna, ponieważ wierni mogli udać się do kościoła jubileuszowego wyznaczonego w swojej diecezji. W archidiecezji wrocławskiej takim miejscem był między innymi kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie.

To rozwiązanie miało znaczenie dla osób starszych, chorych, rodzin z dziećmi i tych, którzy nie mogli ponieść kosztów dalekiej podróży. Sama obecność w budynku nie wystarczała - istotne były modlitwa, pielgrzymi charakter wizyty i warunki wskazane przez Kościół.

Czym odpust jubileuszowy różnił się od odpustu parafialnego?

Odpust jubileuszowy był związany wyłącznie z Rokiem Świętym 2025 i jego normami, a odpust parafialny wiąże się z patronem konkretnej świątyni. W Żmigrodzie odpust parafialny przypada w uroczystość Najświętszej Trójcy, czyli w niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego.

Te pojęcia bywają mylone, zwłaszcza gdy słowo „odpust” kojarzy się z lokalnym świętem lub jarmarkiem. W języku katechizmowym odpust oznacza rzeczywistość duchową, a nie wydarzenie handlowe czy festyn.

Element Kościół jubileuszowy Odpust parafialny
Czas Wyznaczony na okres Roku Świętego 2025. Powraca co roku w liturgiczne wspomnienie lub uroczystość patrona.
Podstawa Normy Penitencjarii Apostolskiej i decyzja biskupa diecezjalnego. Tradycja liturgiczna związana z patronem kościoła.
Przykład w Żmigrodzie Kościół Trójcy Świętej jako miejsce pielgrzymki jubileuszowej. Uroczystość Najświętszej Trójcy.
Cel wizyty Pielgrzymka, modlitwa i spełnienie warunków odpustu jubileuszowego. Liturgiczne święto wspólnoty związane z jej patronem.
  • Katedra - często stanowi podstawowe miejsce jubileuszowe w diecezji.
  • Kościół jubileuszowy - jest wskazany na określony czas przez władzę diecezjalną.
  • Pielgrzym - podejmuje drogę modlitwy, nawet gdy przyjeżdża z pobliskiej miejscowości.
  • Penitencjaria Apostolska - urząd Stolicy Apostolskiej, który określił normy odpustu jubileuszowego.

Kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie - dlaczego znalazł się na liście jubileuszowej?

Kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie figurował na liście kościołów jubileuszowych archidiecezji wrocławskiej, co odnotowuje katalog GCatholic. Jest to parafia rzymskokatolicka przy ul. Kościelnej 1, w dekanacie Prusice, prowadzona przez Zgromadzenie Misji - Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo.

Co zobaczyć w kościele podczas pielgrzymki?

W kościele Trójcy Świętej można zobaczyć renesansowy portal z herbem Schaffgotschów, neogotycki ołtarz główny, barokowe ołtarze boczne oraz organy firmy Schlag & Söhne z około 1915 roku. Świątynia jest murowaną, orientowaną bazyliką trójnawową z wydłużonym prezbiterium.

Najmocniejsze wrażenie robi zestawienie białego wnętrza z ciemniejszym prospektem organowym i detalami starszych ołtarzy. Z perspektywy osoby, która od lat odwiedza kościoły Doliny Baryczy i Wzgórz Trzebnickich, właśnie takie nawarstwienie epok pomaga czytać historię miejsca bez pośpiechu.

  • Renesansowy portal - posiada kartusz herbowy Schaffgotschów, związanych z fundacją kościoła.
  • Wieża - po budowie zaczęła się przechylać, dlatego dobudowano przy niej boczne mury podpierające.
  • Organy Schlag & Söhne - instrument z około 1915 roku ma 25 głosów i trakturę pneumatyczną.
  • Sklepienia - nawa główna ma sklepienia kolebkowe z lunetami, a nawy boczne sklepienia sieciowe.
  • Płyty nagrobne - zachowały się zabytki od XVI do XIX wieku, w tym epitafium Valentinusa Schmidta z 1672 roku.

Opis architektury rozwija osobny przewodnik po kościele Trójcy Świętej. Przy oglądaniu elewacji przydaje się też wyjaśnienie, czym są lizeny na murach kościoła.

Jakie inne świątynie tworzą krajobraz parafii?

Parafia obejmuje nie tylko kościół Trójcy Świętej, lecz także kościół pomocniczy św. Stanisława Kostki i kościół filialny św. Jana Nepomucena w Bychowie. W Żmigrodzie szczególnie interesujący jest kościół św. Stanisława Kostki, zbudowany w latach 1854-1861 jako świątynia ewangelicka.

Po wojnie ten neogotycki, ceglany kościół został zamknięty, a następnie przyznany parafii i rekonsekrowany 26 listopada 1972 roku. Dopełnieniem lokalnej mapy są kaplice zakonne w Żmigrodzie, związane między innymi z Siostrami Miłosierdzia i Księżmi Misjonarzami.

  1. Wejdź spokojnie i uszanuj trwającą modlitwę lub liturgię, ponieważ kościół pozostaje przede wszystkim miejscem kultu.
  2. Spójrz na portal przed wejściem, bo herb Schaffgotschów prowadzi do historii fundacji świątyni.
  3. Obejrzyj wieżę z murami podpierającymi, które przypominają o jej dawnym przechyle.
  4. Wewnątrz zwróć uwagę na układ trzech naw oraz kontrast ołtarza neogotyckiego i barokowych ołtarzy bocznych.
  5. Przed przyjazdem sprawdź aktualne godziny Mszy według archidiecezji, aby nie zakłócić nabożeństwa.

Jak można było uzyskać odpust jubileuszowy?

Według norm Penitencjarii Apostolskiej z 2024 roku odpust jubileuszowy można było uzyskać przez pielgrzymkę do wyznaczonego kościoła, modlitwę oraz spełnienie zwykłych warunków: spowiedzi sakramentalnej, Komunii świętej, modlitwy w intencjach Ojca Świętego i wykluczenia przywiązania do grzechu.

Czym jest odpust według Katechizmu?

Odpust to darowanie przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, których wina została już odpuszczona. Taką definicję podaje Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 1471, a Kodeks Prawa Kanonicznego powtarza ją w kanonie 992.

„Odpust jest darowaniem przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, zgładzone już co do winy.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, 1471, 1992

To pojęcie dotyczy nauki Kościoła i nie oznacza kupowania religijnej korzyści ani automatycznej nagrody za samą obecność w świątyni. Odpust wymaga osobistego usposobienia, wiary i spełnienia wskazanych warunków.

Czy odpust jubileuszowy można było ofiarować za zmarłych?

Tak, odpust zupełny można było ofiarować za zmarłego, zgodnie z nauką Katechizmu Kościoła Katolickiego o komunii świętych (KKK 1479). Wierny nie przekazuje odpustu innej żyjącej osobie, lecz może ofiarować go za zmarłych.

Ta praktyka ma charakter modlitwy wstawienniczej. Nie daje człowiekowi prawa do oceniania stanu duszy zmarłego ani do składania obietnic duchowego skutku.

Jakie modlitwy odmawiano w kościele jubileuszowym?

W kościele jubileuszowym można było odmówić modlitwy wskazane przez normy jubileuszowe, między innymi „Ojcze nasz” i „Wierzę w Boga”, łącząc je z modlitwą w intencjach papieża. „Ojcze nasz” pochodzi z nauczania Jezusa przekazanego w Mt 6,9-13, a wyznanie wiary streszcza podstawowe prawdy wiary chrześcijańskiej.

  1. Odbyj pielgrzymkę do kościoła wyznaczonego na Rok Święty, takim jak kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie.
  2. Weź udział w modlitwie, liturgii albo adoracji zgodnie z normami Penitencjarii Apostolskiej.
  3. Przystąp do sakramentalnej spowiedzi, która odnosi się do pojednania z Bogiem i Kościołem.
  4. Przyjmij Komunię świętą podczas celebracji eucharystycznej.
  5. Pomódl się w intencjach Ojca Świętego, na przykład słowami „Ojcze nasz” i „Wierzę w Boga”.
  6. Odrzuć przywiązanie do grzechu, ponieważ ten warunek dotyczy wewnętrznego nastawienia, a nie zewnętrznego gestu.

Po zakończeniu Roku Świętego 2025 szczegółowe normy tego odpustu już nie obowiązują. W sprawach praktyki sakramentalnej najlepiej zwrócić się do kancelarii własnej parafii, ponieważ niezależny serwis nie zastępuje duszpasterza ani oficjalnych komunikatów parafialnych.

Jaki rok jubileuszowy przypada w 2033 roku?

Rok 2033 jest wskazywany jako możliwy czas obchodów 2000-lecia Odkupienia, nazywany Jubileuszem Odkupienia 2033. Papież Franciszek wspomniał tę perspektywę w bulli Spes non confundit, ale szczegółowy program, normy i ewentualne miejsca jubileuszowe może ogłosić wyłącznie Stolica Apostolska.

Czym jubileusz 2033 różniłby się od jubileuszu zwyczajnego?

Jubileusz 2033 odnosiłby się do 2000. rocznicy wydarzeń paschalnych Chrystusa, natomiast jubileusz zwyczajny wynika z 25-letniego rytmu Roku Świętego. Różnica dotyczy więc przede wszystkim okazji i sensu historyczno-teologicznego, a nie prywatnego „kalendarza odpustów”.

Kościół traktuje daty związane z życiem Jezusa z ostrożnością historyczną. Dlatego nie należy samodzielnie przewidywać programu, warunków odpustu ani listy świątyń na 2033 rok.

Kiedy będzie następny zwyczajny rok jubileuszowy?

Następny zwyczajny Rok Święty przypada według obecnego rytmu w 2050 roku, czyli 25 lat po jubileuszu 2025. Papież może jednak przedtem ogłosić jubileusz nadzwyczajny z odrębnej okazji.

  • Rok 2025 - zwyczajny jubileusz pod hasłem „Pielgrzymi nadziei”.
  • Rok 2033 - perspektywa jubileuszu związanego z 2000-leciem Odkupienia, wymagająca komunikatów Stolicy Apostolskiej.
  • Rok 2050 - kolejny zwyczajny jubileusz wynikający z rytmu 25 lat.
  • Stolica Apostolska - jedyne właściwe źródło programu przyszłych jubileuszy powszechnych.

W sprawach przyszłych wydarzeń kościelnych lepiej ufać opublikowanym dokumentom niż krążącym w sieci harmonogramom. To szczególnie ważne, gdy pojawiają się informacje o odpustach, pielgrzymkach i warunkach uczestnictwa.

Czy po zakończeniu jubileuszu warto odwiedzić kościół w Żmigrodzie?

Tak, kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie można odwiedzać również po zakończeniu Roku Świętego 2025, ponieważ pozostaje czynną świątynią i ważnym zabytkiem lokalnej historii. O jego wartości świadczą między innymi portal Schaffgotschów, organy Schlag & Söhne oraz zachowane mury podpierające dawniej pochyloną wieżę.

Jak sprawdzić aktualne godziny Mszy przed przyjazdem?

Aktualne godziny Mszy przed przyjazdem należy sprawdzić na stronie archidiecezji wrocławskiej lub bezpośrednio w kancelarii parafii. Według informacji archidiecezji odczytanej 27 października 2026 roku Msze niedzielne w Żmigrodzie wskazano na 7:00, 9:00, 10:30, 12:00 i 18:30.

Godziny mogą zmieniać się w święta, ferie, wakacje, rekolekcje albo przy wydarzeniach nadzwyczajnych. Z tego powodu przed podróżą sprawdź bieżący komunikat, zwłaszcza jeśli przyjeżdżasz spoza Żmigrodu.

Jak zachować się podczas spokojnego zwiedzania świątyni?

Najlepiej wejść dyskretnie, wyciszyć telefon i nie chodzić po kościele w trakcie czytania Ewangelii, konsekracji lub Komunii. Osoba niewierząca także może odwiedzić świątynię, jeśli szanuje jej funkcję religijną i modlących się ludzi.

  • Wizyta poza Mszą - pozwala spokojniej zobaczyć wnętrze i nie przeszkadzać uczestnikom liturgii.
  • Fotografie - wymagają taktu, szczególnie wobec osób modlących się i podczas celebracji.
  • Strój - powinien odpowiadać charakterowi miejsca modlitwy.
  • Zwiedzanie z dziećmi - dobrze wcześniej wyjaśnić, że kościół nie jest muzeum, choć ma zabytkowe wyposażenie.
  • Informacje praktyczne - należy czerpać z aktualnych komunikatów archidiecezji, nie z dawnych ogłoszeń archiwalnych.

Żmigród daje rzadką możliwość zobaczenia dwóch różnych historii sakralnych w jednym mieście: katolickiej bazyliki Trójcy Świętej oraz dawnego kościoła ewangelickiego św. Stanisława Kostki. Rok jubileuszowy był już zamkniętym etapem, ale sama opowieść o architekturze, pamięci mieszkańców i lokalnej wierze trwa dalej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kościół jubileuszowy to to samo co sanktuarium?

Nie. Sanktuarium jest miejscem pielgrzymkowym zatwierdzonym przez właściwą władzę kościelną, co opisuje Kodeks Prawa Kanonicznego w kanonie 1230. Kościół jubileuszowy był natomiast wyznaczony na ograniczony czas Roku Świętego, aby umożliwić pielgrzymkę i uzyskanie odpustu jubileuszowego.

Co oznaczają Drzwi Święte?

Drzwi Święte są znakiem jubileuszowym otwieranym w papieskich bazylikach rzymskich na początku Roku Świętego. Ich symbolikę chrześcijańską łączy się z Chrystusem jako bramą, zgodnie z J 10,9. Nie każdy kościół jubileuszowy miał własne Drzwi Święte.

Czy niewierzący mogą wejść do kościoła Trójcy Świętej w Żmigrodzie?

Tak, świątynię może odwiedzić każdy, kto zachowuje szacunek dla miejsca kultu i modlących się osób. Najspokojniej zaplanować wizytę poza liturgią oraz wcześniej sprawdzić bieżące godziny otwarcia i nabożeństw.

Czy w Żmigrodzie nadal można uzyskać odpust jubileuszowy 2025?

Nie, szczególne normy odpustu Roku Świętego 2025 obowiązywały tylko w czasie jubileuszu, zakończonego w diecezjach 28 grudnia 2025 roku. Kościół nadal przewiduje inne odpusty na zwykłych warunkach, zależne od liturgii i aktualnych norm kościelnych.

Dlaczego wieża kościoła Trójcy Świętej ma mury podpierające?

Według opisu historii parafii wieża po budowie zaczęła się przechylać, dlatego dobudowano przy niej boczne mury podpierające. Elementy te zachowały się do dziś i są czytelnym śladem dawnych problemów konstrukcyjnych świątyni.

Czy kościół św. Stanisława Kostki był wcześniej ewangelicki?

Tak. Kościół św. Stanisława Kostki w Żmigrodzie zbudowano w latach 1854-1861 jako świątynię ewangelicką według projektu Hermanna Friedricha Waesemanna. Po wojnie został przekazany parafii katolickiej i rekonsekrowany 26 listopada 1972 roku.

Paweł Kubacki - mieszka w Trzebnicy i od lat odwiedza kościoły Doliny Baryczy oraz Wzgórz Trzebnickich, zbierając ich historie z ksiąg, starych rycin i rozmów z mieszkańcami.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Papież Franciszek, bulla „Spes non confundit”, 9 maja 2024.
  2. Penitencjaria Apostolska, Normy o udzielaniu odpustu podczas Zwyczajnego Jubileuszu Roku 2025, 13 maja 2024.
  3. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1471-1479, 1992.
  4. Biblia Tysiąclecia, Księga Kapłańska 25,8-13.
  5. GCatholic, Kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie i wykaz jubileuszowy.
  6. Archidiecezja Wrocławska, Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie, odczyt 27 października 2026.
  7. Zdjęcie wyróżniające: Sławomir Milejski, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.
Paweł Kubacki
Paweł Kubacki

Paweł Kubacki mieszka w Trzebnicy i od lat odwiedza kościoły Doliny Baryczy i Wzgórz Trzebnickich, zbierając ich historie z ksiąg, starych rycin i rozmów z mieszkańcami. Żmigród zna od dziecka: kościół Trójcy Świętej z pochyloną kiedyś wieżą i dwa kościoły w jednym mieście, katolicki i dawny ewangelicki. Nie jest księdzem ani misjonarzem, nie jest historykiem z tytułem naukowym ani przewodnikiem z uprawnieniami, nie pracuje też dla parafii. Korzysta z katalogu Archidiecezji Wrocławskiej, artykułów encyklopedycznych, dawnej strony parafii zachowanej w Internet Archive i opisów zdjęć w Wikimedia Commons. Gdy źródła się różnią, na przykład co do roku zakończenia budowy kościoła, podaje obie wersje. Poprawki zapisuje z datą.

Articles: 80