Msze święte w Żmigrodzie - godziny według archidiecezji

Opracował: Paweł Kubacki · aktualizacja 14.11.2026

Zawartość tekstu

O której są Msze w Żmigrodzie w niedzielę?

Msze święte w Żmigrodzie w kościele Trójcy Świętej odbywają się w niedziele o 7:00, 9:00, 10:30, 12:00 i 18:30. Według wykazu Archidiecezji Wrocławskiej z października 2026 parafia obejmuje też kaplice w Borku, Borzęcinie i Kliszkowicach, z osobnym porządkiem celebracji.

Kościół Trójcy Świętej: ile Mszy jest w niedzielę?

W kościele parafialnym Trójcy Świętej w Żmigrodzie odprawia się pięć Mszy niedzielnych: o 7:00, 9:00, 10:30, 12:00 oraz 18:30. Są to godziny podane przez Archidiecezję Wrocławską, odczyt 27 października 2026.

To porządek dotyczący Żmigrodu w województwie dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, należącego do dekanatu Prusice. Nie należy go mieszać z Nowym Żmigrodem ani Starym Żmigrodem na Podkarpaciu.

Miejsce celebracji	Niedzielna godzina Mszy	Źródło i data
Kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie	7:00, 9:00, 10:30, 12:00, 18:30	Archidiecezja Wrocławska, stan 10.2026
Kaplica w Borku	8:00	Archidiecezja Wrocławska, stan 10.2026
Kaplica w Borzęcinie	9:30	Archidiecezja Wrocławska, stan 10.2026
Kaplica w Kliszkowicach	12:50	Archidiecezja Wrocławska, stan 10.2026

Przed wyjazdem dobrze sprawdzić ogłoszenia przy kościele. W okresie wakacji, rekolekcji, świąt i odpustu porządek Mszy może ulec zmianie.

Kaplice: kiedy są Msze w Borku, Borzęcinie i Kliszkowicach?

Msza w kaplicy w Borku jest według archidiecezjalnego wykazu o 8:00, w Borzęcinie o 9:30, a w Kliszkowicach o 12:50. Te trzy godziny odnoszą się do niedziel i wymagają sprawdzenia ponownie przed konkretną wizytą.

Kaplice należą do Parafii Trójcy Świętej w Żmigrodzie, podobnie jak kościół filialny św. Jana Nepomucena w Bychowie. Dla osoby mieszkającej poza centrum miasta taka lokalizacja może być praktyczniejsza niż dojazd do kościoła parafialnego.

• Borek - kaplica św. Maksymiliana Kolbego ma niedzielną Mszę o 8:00 według wykazu z października 2026.
• Borzęcin - kaplica św. Jadwigi Śląskiej ma niedzielną Mszę o 9:30 według tego samego źródła.
• Kliszkowice - kaplica św. Wincentego ma niedzielną Mszę o 12:50 według archidiecezjalnej strony parafii.
• Żmigród - kościół Trójcy Świętej daje wybór pięciu niedzielnych godzin, od 7:00 do 18:30.

Godzina celebracji to nie tylko informacja organizacyjna. Udział w Eucharystii może odbyć się zarówno w kościele, jak i w kaplicy, jeśli Msza jest odprawiana w obrządku katolickim.

Dlaczego wykaz nie podaje godziny Mszy w Bychowie?

Wykaz Archidiecezji Wrocławskiej nie podaje niedzielnej godziny Mszy w Bychowie, dlatego nie należy wpisywać do aktualnego planu godzin ze starej strony parafialnej. Bychowo pozostaje miejscem związanym z parafią przez kościół św. Jana Nepomucena.

W archiwalnych informacjach można znaleźć dawne godziny, ale rozkład nabożeństw jest daną zmienną. Przy planowaniu wizyty bezpieczniej sprawdzić aktualne ogłoszenia w Żmigrodzie albo kontakt kancelaryjny wskazany przez archidiecezję.

• Bychowo - jest wymienione przez Archidiecezję Wrocławską jako miejscowość parafii Trójcy Świętej.
• Kościół św. Jana Nepomucena - pełni funkcję kościoła filialnego parafii żmigrodzkiej.
• Archiwalne rozkłady - nie są miarodajnym źródłem bieżącej godziny Mszy.
• Bieżące ogłoszenia - są właściwym miejscem do sprawdzenia zmian dotyczących Bychowa.

O której są Msze w Żmigrodzie w dni powszednie?

Msze w dni powszednie w kościele Trójcy Świętej w Żmigrodzie są według Archidiecezji Wrocławskiej o 8:00 i 18:30. Ten układ obowiązywał w wykazie odczytanym w październiku 2026, dlatego przy świętach i okresach liturgicznych należy kierować się również lokalnym komunikatem.

Czy w tygodniu jest Msza rano?

Tak, poranna Msza w kościele Trójcy Świętej jest podana na godzinę 8:00. To stała pozycja w archidiecezjalnym wykazie z października 2026, lecz konkretny dzień może przynieść zmianę z powodu uroczystości lub pogrzebu.

Ranna pora bywa wygodna dla osób, które chcą uczestniczyć we Mszy przed pracą, podróżą lub innymi obowiązkami. Nie oznacza to jednak, że każda dodatkowa celebracja będzie wpisana do stałego planu.

• Godzina 8:00 - jest wskazana jako poranna Msza w dni powszednie w Żmigrodzie.
• Kościół Trójcy Świętej - jest miejscem podanym dla obu dni powszednich godzin.
• Święta liturgiczne - mogą wprowadzać osobny porządek celebracji ogłaszany lokalnie.
• Aktualne ogłoszenia - pozwalają zweryfikować wyjątek przed przyjazdem.

Czy wieczorna Msza w tygodniu jest codziennie?

Według aktualnego wykazu Msza wieczorna w Żmigrodzie jest o 18:30 w dni powszednie. Nie należy jednak z tego wyprowadzać informacji o godzinach dodatkowych nabożeństw, ponieważ te mogą być ogłaszane osobno.

Dawne materiały parafialne wspominały między innymi o środowej nowennie do Matki Bożej Nieustającej Pomocy, ale ich bieżącego terminu nie należy przyjmować bez potwierdzenia. Osoby szukające tradycji związanej z konkretnym dniem miesiąca mogą przeczytać tekst nabożeństwa fatimskie 13. dnia miesiąca.

• Godzina 18:30 - jest wskazana jako wieczorna Msza powszednia przez Archidiecezję Wrocławską.
• Środa - może wiązać się z dodatkowymi modlitwami, ale ich godzina wymaga lokalnego potwierdzenia.
• Adwent i Wielki Post - często przynoszą dodatkowe nabożeństwa, które parafia ogłasza oddzielnie.
• Uroczystość Trójcy Świętej - może oznaczać zmieniony plan liturgiczny związany z odpustem.

Datę odpustu i znaczenie tej uroczystości wyjaśnia artykuł odpust Trójcy Świętej w Żmigrodzie.

Czy sobotnia Msza wieczorna jest Mszą niedzielną?

Tak, udział we Mszy odprawianej wieczorem dnia poprzedzającego niedzielę spełnia obowiązek niedzielny zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego, kan. 1248 §1. Konkretna godzina sobotniej Mszy w Żmigrodzie nie jest podana w aktualnym wykazie archidiecezjalnym, więc trzeba ją ustalić w bieżących ogłoszeniach.

Co mówi Kodeks Prawa Kanonicznego o Mszy w sobotę?

Kodeks Prawa Kanonicznego w kan. 1248 §1 wskazuje, że obowiązek spełnia uczestnictwo we Mszy w sam dzień świąteczny albo wieczorem dnia poprzedzającego. Przepis nie ustanawia jednej, uniwersalnej godziny granicznej dla wszystkich parafii.

Kan. 1248 §1 określa, że obowiązek uczestniczenia we Mszy spełnia ten, kto bierze w niej udział w sam dzień świąteczny lub wieczorem dnia poprzedzającego. - Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983

W praktyce o charakterze sobotniej celebracji decyduje jej sprawowanie jako Mszy wieczornej poprzedzającej niedzielę, a nie prywatna ocena uczestnika. Gdy pojawia się wątpliwość, najprościej zapytać duszpasterza na miejscu.

• Niedziela i święta nakazane - rodzą obowiązek uczestnictwa we Mszy według kan. 1247 KPK.
• Sobota wieczorem - może spełnić obowiązek na podstawie kan. 1248 §1 KPK.
• Kaplica parafialna - jest właściwym miejscem uczestnictwa we Mszy odprawianej w obrządku katolickim.
• Godzina celebracji w Żmigrodzie - wymaga sprawdzenia w aktualnych ogłoszeniach, ponieważ nie została podana w źródle archidiecezjalnym.

Czy Msza niedzielna w kaplicy spełnia obowiązek?

Tak, Msza odprawiona w kaplicy parafialnej spełnia obowiązek niedzielny, jeśli jest celebracją w obrządku katolickim. Dotyczy to kaplic w Borku, Borzęcinie i Kliszkowicach należących do Parafii Trójcy Świętej w Żmigrodzie.

Katechizm przypomina, że Eucharystia niedzielna stanowi centrum życia chrześcijańskiego, ale nie wiąże obowiązku wyłącznie z głównym kościołem parafialnym. Istotne jest rzeczywiste uczestnictwo w liturgii.

Eucharystia niedzielna uzasadnia i potwierdza całe działanie chrześcijańskie. - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2181, wydanie polskie 1994

• Kaplica w Borku - należy do obszaru parafii i ma niedzielną celebrację wskazaną na 8:00.
• Kaplica w Borzęcinie - ma w wykazie niedzielną Mszę o 9:30.
• Kaplica w Kliszkowicach - ma w wykazie niedzielną Mszę o 12:50.
• Udział w liturgii - nie wymaga obecności wyłącznie w kościele Trójcy Świętej.

Gdzie znaleźć ogłoszenia parafialne w Żmigrodzie?

Ogłoszenia parafialne w Żmigrodzie najlepiej sprawdzać po niedzielnej Mszy oraz w gablocie przy kościele Trójcy Świętej. Parafia nie ma obecnie działającej oficjalnej strony internetowej, a domena wskazywana w archidiecezjalnym wpisie była wystawiona na sprzedaż w październiku 2026.

Czy parafia w Żmigrodzie ma działającą stronę internetową?

Nie, w październiku 2026 nie działała aktualna oficjalna strona parafii Trójcy Świętej w Żmigrodzie. Dawna domena parafiazmigrod.com.pl jest dziś niezależnym przewodnikiem, a nie kanałem komunikacji parafialnej.

Ten serwis opisuje historię i pomaga odróżnić informacje stałe od zmiennych, lecz nie publikuje intencji, ogłoszeń ani komunikatów duszpasterskich. W sprawie bieżących wydarzeń należy korzystać z komunikatów dostępnych przy kościele.

• Gablota przy kościele - jest najbezpieczniejszym miejscem do sprawdzenia zmian w planie Mszy.
• Ogłoszenia po Mszy - mogą zawierać informacje o świętach, pogrzebach i spotkaniach.
• Strona Archidiecezji Wrocławskiej - podaje dane teleadresowe i podstawowy wykaz parafii.
• Media społecznościowe - wymagają ostrożności, ponieważ nie każdy profil używający nazwy parafii jest oficjalny.

Jak odróżnić niezależny przewodnik od strony parafii?

Niezależny przewodnik opisuje miejsce i odsyła do oficjalnych źródeł, ale nie przyjmuje intencji, wpłat ani zapisów. Parafia natomiast przekazuje własne ogłoszenia przez duszpasterzy, kancelarię oraz informacje umieszczone przy kościele.

To ważne zwłaszcza przy danych zmiennych, takich jak spowiedź, dodatkowe Msze, rekolekcje czy wydarzenia dla dzieci. Strona informacyjna nie powinna udawać kancelarii.

• Parafia Trójcy Świętej - działa w archidiecezji wrocławskiej i należy do dekanatu Prusice.
• Parafiazmigrod.com.pl - jest niezależnym serwisem poświęconym kościołowi i jego otoczeniu.
• Intencje mszalne - zgłasza się bezpośrednio w kancelarii lub zakrystii, nie przez przewodnik.
• Aktualne godziny - wymagają sprawdzenia u źródła parafialnego przed wizytą.

O której godzinie jest transmisja Mszy świętej w niedzielę?

Nie ma potwierdzonej informacji o regularnej transmisji Mszy z kościoła Trójcy Świętej w Żmigrodzie. Godziny transmisji telewizyjnych i radiowych zmieniają się wraz z programem nadawców, dlatego należy sprawdzać je bezpośrednio w aktualnych ramówkach.

Czy są transmisje Mszy z Żmigrodu?

Brak potwierdzonej regularnej transmisji Mszy z Żmigrodu. Nie należy przypisywać parafii przekazów z innych miejscowości ani udostępniać przypadkowych nagrań jako oficjalnej transmisji.

Transmisja może pomóc osobie chorej, pozostającej w domu albo mającej obiektywną przeszkodę w dotarciu do kościoła. Nie jest jednak prostym zamiennikiem osobistego uczestnictwa dla osoby, która może w nim uczestniczyć.

• Żmigród - nie ma potwierdzonego stałego internetowego przekazu Mszy z kościoła Trójcy Świętej.
• Program telewizyjny - zmienia godziny transmisji, więc wymaga sprawdzenia w dniu emisji.
• Radio katolickie - może transmitować Eucharystię, ale emisje zależą od aktualnej ramówki.
• Osoba chora - może poprosić kancelarię swojej parafii o kontakt dotyczący Komunii świętej w domu.

Czy transmisja zastępuje udział we Mszy niedzielnej?

Nie, transmisja sama w sobie nie zastępuje udziału we Mszy dla osoby, która bez poważnej przeszkody może uczestniczyć w liturgii. Katechizm w nr 2181 wskazuje równocześnie, że osoby zwolnione z obowiązku powinny poświęcić czas na modlitwę.

Choroba, opieka nad osobą zależną, brak możliwości bezpiecznego dojazdu lub inna poważna przyczyna mogą zmieniać sytuację konkretnego człowieka. W indywidualnej wątpliwości najlepiej porozmawiać z duszpasterzem.

• KKK 2181 - odnosi się do obowiązku niedzielnego i poważnych przyczyn nieuczestniczenia.
• Modlitwa domowa - pozostaje właściwą drogą dla osoby niemogącej dotrzeć do kościoła.
• Transmisja - może wspierać duchowe przeżycie dnia, lecz nie jest sakramentalnym uczestnictwem.
• Rozmowa z duszpasterzem - pomaga ocenić sytuację bez pochopnych osądów.

Kto jest proboszczem parafii w Żmigrodzie?

Proboszczem Parafii Trójcy Świętej w Żmigrodzie jest ks. Jerzy Tyrak CM, a wikariuszem ks. Robert Iskrzycki CM, według strony Archidiecezji Wrocławskiej odczytanej 27 października 2026. Parafię prowadzi Zgromadzenie Misji, czyli księża misjonarze św. Wincentego a Paulo.

Jakie zgromadzenie prowadzi parafię Trójcy Świętej?

Parafię prowadzi Zgromadzenie Misji, oznaczane skrótem CM. Księża misjonarze pełnią posługę w Żmigrodzie od 1945 roku, co odróżnia tę parafię od wielu innych wspólnot archidiecezji wrocławskiej.

Informacja o obsadzie duszpasterskiej może się zmienić, dlatego przy sprawach wymagających bezpośredniego kontaktu trzeba korzystać z bieżącego wpisu archidiecezjalnego.

• Ks. Jerzy Tyrak CM - jest wskazany jako proboszcz parafii w wykazie Archidiecezji Wrocławskiej.
• Ks. Robert Iskrzycki CM - jest wskazany jako wikariusz parafii w tym samym wykazie.
• Zgromadzenie Misji - prowadzi parafię żmigrodzką od 1945 roku.
• Dekanat Prusice - jest strukturą, do której należy parafia Trójcy Świętej.

Czym różni się Żmigród dolnośląski od Nowego Żmigrodu?

Żmigród opisany tutaj leży w województwie dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, i należy do Archidiecezji Wrocławskiej. Nowy Żmigród oraz Stary Żmigród leżą na Podkarpaciu i dotyczą innych parafii, diecezji oraz ogłoszeń.

Ta różnica ma znaczenie przy wyszukiwaniu intencji, nazwisk duchownych i godzin nabożeństw. Sama nazwa miejscowości nie wystarcza, dlatego warto dopisać w zapytaniu „Żmigród dolnośląski” lub „dekanat Prusice”.

• Żmigród dolnośląski - jest miejscem parafii Trójcy Świętej przy ul. Kościelnej 1.
• Nowy Żmigród - jest inną miejscowością na Podkarpaciu.
• Stary Żmigród - również nie należy do opisywanej parafii.
• Archidiecezja Wrocławska - jest właściwą instytucją dla danych o Żmigrodzie koło Trzebnicy.

Intencje mszalne i spowiedź: gdzie pytać?

Intencję mszalną w Żmigrodzie zgłasza się osobiście w kancelarii parafialnej albo w zakrystii, a bieżące godziny spowiedzi ustala się przez ogłoszenia przy kościele. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 945-946, opisuje ofiarę złożoną z okazji Mszy jako dobrowolną praktykę, nie opłatę obowiązkową.

Jak zgłosić intencję mszalną w Żmigrodzie?

Najpierw należy zgłosić się do kancelarii lub zakrystii i zapytać o wolny termin Mszy. Osoba zgłaszająca podaje treść intencji, proponowany dzień oraz dane potrzebne do kontaktu, jeśli parafia ich potrzebuje.

Serwis nie pośredniczy w przyjmowaniu intencji. Telefon kancelarii znajduje się w publicznym wykazie Archidiecezji Wrocławskiej, ale przed rozmową dobrze sprawdzić, kiedy kancelaria przyjmuje interesantów.

1. Wybierz intencję - podaj ją jasno, na przykład za zmarłą osobę, za rodzinę albo w określonej potrzebie.
2. Zapytaj o termin - kancelaria lub zakrystia sprawdzi wolne daty w parafialnym kalendarzu.
3. Potwierdź miejsce Mszy - upewnij się, czy celebracja odbędzie się w Żmigrodzie czy w kaplicy należącej do parafii.
4. Ustal sposób odbioru informacji - zapytaj, gdzie pojawi się potwierdzona intencja i godzina.

Kiedy można przystąpić do spowiedzi w Żmigrodzie?

Godziny spowiedzi w Żmigrodzie należy sprawdzać w bieżących ogłoszeniach, ponieważ dawne informacje nie są aktualnym rozkładem. Przed Mszą, podczas rekolekcji lub przed świętami parafia może wyznaczać dodatkowe możliwości pojednania.

Sakrament pokuty ma swoją stałą strukturę: rachunek sumienia, żal za grzechy, postanowienie poprawy, wyznanie grzechów i zadośćuczynienie. Pomocne objaśnienie kolejności znajduje się w artykule wypominki: jak je zgłosić, który porządkuje także kościelne praktyki pamięci za zmarłych.

• Godziny spowiedzi - są danymi zmiennymi i powinny pochodzić z bieżących ogłoszeń parafii.
• Kancelaria parafialna - może wskazać najbliższą możliwość rozmowy z kapłanem.
• Rekolekcje - często dają dodatkowy czas na sakrament pokuty.
• Ofiara mszalna - pozostaje dobrowolna zgodnie z kan. 945-946 KPK.

Kościoły parafii: gdzie odprawia się Msze?

Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie obejmuje kościół parafialny, kościół pomocniczy św. Stanisława Kostki, kościół filialny w Bychowie oraz kaplice w kilku miejscowościach. Aktualny wykaz Mszy z października 2026 podaje konkretne godziny dla Żmigrodu, Borku, Borzęcina i Kliszkowic.

Gdzie znajduje się główny kościół parafii?

Kościół parafialny Trójcy Świętej znajduje się przy ul. Kościelnej 1, 55-140 Żmigród, pod adresem wskazanym przez Archidiecezję Wrocławską. To murowana, orientowana trójnawowa bazylika z wydłużonym prezbiterium i renesansowym portalem Schaffgotschów.

Podczas spaceru łatwo zauważyć boczne mury podpierające wieżę. Dobudowano je po tym, jak wieża zaczęła się przechylać po budowie.

• Kościół Trójcy Świętej - jest głównym miejscem pięciu niedzielnych Mszy w Żmigrodzie.
• Wieża kościoła - zachowała mury podpierające związane z dawnym przechyleniem konstrukcji.
• Organy Schlag & Söhne - pochodzą z około 1915 roku i mają 25 głosów.
• Portal Schaffgotschów - jest jednym z rozpoznawalnych detali architektury świątyni.

Więcej o wnętrzu, zabytkach i dziejach budowli opisuje przewodnik po bazylice Trójcy Świętej.

Czy w kościele św. Stanisława Kostki odprawiają się Msze?

Kościół św. Stanisława Kostki w Żmigrodzie jest kościołem pomocniczym parafii, lecz aktualny wykaz Archidiecezji Wrocławskiej nie podaje dla niego stałych godzin Mszy. Nie należy więc zakładać dawnego porządku maj-listopad bez informacji z bieżących ogłoszeń.

Świątynię zbudowano w latach 1854-1861 jako kościół ewangelicki według projektu Hermanna Friedricha Waesemanna. Po wojnie została przyznana parafii i rekonsekrowana 26 listopada 1972 roku pod wezwaniem św. Stanisława Kostki.

• Kościół św. Stanisława Kostki - jest dawną świątynią ewangelicką, dziś pomocniczą dla parafii.
• Lata 1854-1861 - wyznaczają czas budowy neogotyckiego kościoła.
• 26 listopada 1972 roku - jest datą rekonsekracji świątyni dla kultu katolickiego.
• Aktualne Msze - wymagają potwierdzenia w ogłoszeniach, ponieważ nie ma ich w bieżącym wykazie archidiecezjalnym.

Pełniejsze zestawienie miejsc kultu i miejscowości znajdziesz w tekście kościoły, kaplice i miejscowości parafii.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest adres parafii w Żmigrodzie?

Adres Parafii Trójcy Świętej w Żmigrodzie to ul. Kościelna 1, 55-140 Żmigród. Dane podaje Archidiecezja Wrocławska w swoim wykazie parafii, odczytanym w październiku 2026.

Adres dotyczy parafii w Żmigrodzie dolnośląskim, nie Nowego Żmigrodu ani Starego Żmigrodu na Podkarpaciu.

Do jakiego dekanatu należy parafia Trójcy Świętej?

Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie należy do dekanatu Prusice w Archidiecezji Wrocławskiej. Dekanat skupia sąsiednie wspólnoty kościelne z tej części Dolnego Śląska.

Ta informacja pomaga znaleźć właściwe źródło, gdy podobna nazwa parafii pojawia się w innym regionie Polski.

Czy w święta nakazane obowiązuje taki sam plan Mszy jak w niedzielę?

Nie zawsze. Parafie często układają plan świąteczny podobnie do niedzielnego, ale mogą zmienić liczbę Mszy i ich godziny.

Najpewniejszą informację daje ogłoszenie odczytane w poprzednią niedzielę oraz gablota przy kościele Trójcy Świętej.

Jakie są intencje mszalne w parafii Stary Żmigród?

Stary Żmigród jest miejscowością na Podkarpaciu i nie należy do parafii opisanej w tym przewodniku. Informacji o jego intencjach należy szukać bezpośrednio u tamtejszej parafii.

W Żmigrodzie dolnośląskim intencje ustala się bezpośrednio przez kancelarię lub zakrystię Parafii Trójcy Świętej.

Czy nabożeństwa i wypominki mają stałe terminy?

Nie zawsze, ponieważ terminy nabożeństw oraz przyjmowania wypominek mogą zmieniać się w ciągu roku liturgicznego. Najbardziej wiarygodne są bieżące ogłoszenia parafialne.

Praktyczne wyjaśnienie tej formy modlitwy za zmarłych zawiera tekst wypominki: jak je zgłosić.

Źródła i literatura

1. Archidiecezja Wrocławska, Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie, odczyt 27.10.2026.
2. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 1247-1248 oraz kan. 945-946.
3. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2180-2181, wydanie polskie 1994.
4. Kościół Trójcy Świętej w Żmigrodzie, opis architektury i zabytków.
5. Kościół św. Stanisława Kostki w Żmigrodzie, historia świątyni pomocniczej.
6. Zdjęcie wyróżniające: Pnapora, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.