Święty Wincenty a Paulo - życie założyciela misjonarzy i szarytek

Opracował: Paweł Kubacki · aktualizacja 2.11.2026

Zawartość tekstu

Święty Wincenty a Paulo (1581-1660) był francuskim kapłanem z Gaskonii, który w XVII wieku zorganizował opiekę nad ubogimi na skalę całego kraju. Założył Bractwa Miłosierdzia (1617), Zgromadzenie Misji (1625) i razem ze św. Ludwiką de Marillac Siostry Miłosierdzia (1633). Zmarł 27 września 1660 w Paryżu, kanonizował go Klemens XII w 1737 roku. Od 1945 roku jego duchowi synowie prowadzą parafię Trójcy Świętej w Żmigrodzie.

Kim był święty Wincenty a Paulo? Najważniejsze daty

Święty Wincenty a Paulo to kapłan, organizator dobroczynności i założyciel trzech dzieł, które działają do dziś: bractw świeckich, misjonarzy i szarytek. Większość biografów, opierając się na wydaniu korespondencji przygotowanym przez Pierre'a Coste CM (1920-1925), przyjmuje rok urodzenia 1581, choć starsze opracowania podają 1576. Ta rozbieżność wraca w wielu popularnych tekstach, dlatego przy datach podaję źródło.

Kiedy zestawiałem jego życiorys z lekturą starszych książek, najbardziej zaskoczyło mnie, jak późno zaczęło się dzieło, z którego go znamy. Przełom przyszedł po 35. roku życia.

• 1581 - narodziny w Pouy w Gaskonii, dziś miejscowość Saint-Vincent-de-Paul (według Coste; część źródeł podaje 1576).
• 1600 - święcenia kapłańskie, bardzo wcześnie jak na ówczesne prawo kościelne.
• 1617 - Folleville i Châtillon-les-Dombes, początek misji ludowych i pierwsze Bractwo Miłosierdzia.
• 1625 - umowa z rodziną Gondich i początek Zgromadzenia Misji.
• 1633 - zatwierdzenie zgromadzenia przez Urbana VIII i powstanie wspólnoty Sióstr Miłosierdzia.
• 27 września 1660 - śmierć w Paryżu, w domu Saint-Lazare (Martyrologium Romanum, 2004).
• 1729 i 1737 - beatyfikacja za Benedykta XIII i kanonizacja 16 czerwca 1737 przez Klemensa XII.

Dzieciństwo w Gaskonii i święcenia w 1600 roku

Wincenty był synem rolników i w dzieciństwie pasał bydło. Rodzina, widząc zdolnego chłopca, posłała go do szkoły w Dax, a potem na studia teologiczne w Tuluzie. Kapłaństwo było wtedy dla syna chłopskiego drogą awansu.

Czy Wincenty a Paulo był w niewoli w Tunisie?

To zależy od tego, któremu historykowi uwierzymy. O niewoli w latach 1605-1607 wiemy wyłącznie z dwóch listów samego Wincentego, w których opisuje porwanie przez piratów i sprzedaż w Tunisie. Część badaczy uznaje ten epizod za prawdziwy, inni za wątpliwy, bo brakuje niezależnych dokumentów. Uczciwie można powiedzieć tyle:

• listy istnieją i weszły do wydania Coste;
• żadne niezależne źródło z epoki nie potwierdza niewoli;
• obie interpretacje mają poważnych zwolenników wśród historyków;
• dla kultu i świętości Wincentego ten epizod nie ma znaczenia rozstrzygającego.

Châtillon i Folleville 1617: zwrot ku ubogim

Rok 1617 to moment, w którym Wincenty a Paulo zaczął systematycznie służyć ubogim. W styczniu w Folleville wygłosił kazanie, które tradycja zgromadzenia uważa za początek misji ludowych, a w sierpniu w Châtillon-les-Dombes dał początek pierwszemu Bractwu Miłosierdzia dla chorych i biednych. Oba wydarzenia znamy z dokumentów wydanych przez Pierre'a Coste.

Co wydarzyło się w Folleville 25 stycznia 1617?

25 stycznia 1617, w święto Nawrócenia św. Pawła, Wincenty wygłosił w Folleville kazanie o spowiedzi generalnej. Wcześniej spowiadał umierającego wieśniaka, który wyznał grzechy zatajane latami. Odzew mieszkańców okazał się tak duży, że Wincenty wzywał do pomocy jezuitów z Amiens. W Zgromadzeniu Misji ten dzień uchodzi za datę narodzin misji.

Co to są Bractwa Miłosierdzia?

Bractwo Miłosierdzia (fr. Charité) to stowarzyszenie świeckich kobiet, które według spisanego regulaminu opiekowały się chorymi ubogimi w ich domach. W Châtillon Wincenty zobaczył, że po jego kazaniu o chorej rodzinie mieszkańcy tłumnie zanieśli jej jedzenie, ale nikt nie pomyślał o kolejnych dniach. Wniosek był prosty: miłosierdzie trzeba zorganizować. Regulamin bractwa określał między innymi:

• dyżury kolejnych członkiń przy chorych, dzień po dniu;
• przygotowanie i dostarczanie posiłków do domów;
• prowadzenie wspólnej kasy i rozliczanie jałmużny;
• troskę o sakramenty dla umierających;
• regularne spotkania i modlitwę wspólnoty.

Mottem całego dzieła stał się werset z Ewangelii według św. Łukasza, który Zgromadzenie Misji umieściło w herbie w łacińskiej wersji „Evangelizare pauperibus misit me”.

„Duch Pański spoczywa na Mnie, ponieważ Mnie namaścił i posłał Mnie, abym ubogim niósł dobrą nowinę” - Łk 4,18, Biblia Tysiąclecia

Dzisiejszym spadkobiercą bractw jest Międzynarodowe Stowarzyszenie Miłosierdzia (AIC), działające w wielu krajach, także w Polsce.

Zgromadzenie Misji 1625: początek misjonarzy

Zgromadzenie Misji to wspólnota księży i braci założona przez św. Wincentego a Paulo w 1625 roku, charakteryzująca się dwoma celami: misjami ludowymi wśród ubogich na wsi i formacją duchowieństwa. Papież Urban VIII zatwierdził je w 1633 roku. Członkowie dopisują przy nazwisku skrót CM (Congregatio Missionis), także proboszczowie w Żmigrodzie.

Kiedy powstali Księża Misjonarze?

Księża Misjonarze powstali w 1625 roku, gdy Wincenty podpisał umowę fundacyjną z Filipem Emanuelem de Gondi i jego żoną. Fundatorzy przekazali pieniądze na utrzymanie kapłanów, którzy mieli głosić misje na wsi i nie przyjmować stałych probostw w miastach. Szerzej historię wspólnoty opisuję w tekście Księża Misjonarze, Zgromadzenie Misji.

Saint-Lazare i formacja duchowieństwa

W 1632 roku zgromadzenie przejęło dawny przeorat Saint-Lazare w Paryżu. Dom stał się zapleczem dla kilku dzieł naraz:

1. rekolekcji dla kandydatów przed święceniami, pierwszych tego typu we Francji;
2. wtorkowych konferencji dla paryskich kapłanów;
3. seminariów duchownych prowadzonych w kolejnych diecezjach;
4. wyjazdów misyjnych na wieś, trwających zwykle kilka tygodni w jednej parafii.

Dlaczego misjonarzy nazywa się lazarystami?

Nazwa lazaryści pochodzi od paryskiej siedziby Saint-Lazare. Paryżanie mówili o „księżach od Saint-Lazare” i określenie przylgnęło, choć oficjalna nazwa brzmi Zgromadzenie Misji.

Stowarzyszenia życia apostolskiego to wspólnoty, których członkowie bez ślubów zakonnych realizują własny cel apostolski i prowadzą życie braterskie według konstytucji (parafraza) - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 731 § 1, 1983

Zgromadzenie Misji jest właśnie takim stowarzyszeniem, a nie zakonem w ścisłym sensie, choć potocznie misjonarzy nazywa się zakonnikami.

Siostry Miłosierdzia 1633 z Ludwiką de Marillac

Siostry Miłosierdzia, w Polsce nazywane szarytkami, powstały 29 listopada 1633 roku w Paryżu, gdy św. Ludwika de Marillac przyjęła do swojego domu pierwsze dziewczęta do wspólnego życia. Wincenty a Paulo był ich współzałożycielem i kierownikiem duchowym, a Ludwika formowała siostry na co dzień przez blisko trzydzieści lat.

Kto założył siostry miłosierdzia?

Siostry Miłosierdzia założyli wspólnie św. Wincenty a Paulo i św. Ludwika de Marillac. Ludwika, wdowa z arystokratycznej rodziny, wizytowała w imieniu Wincentego Bractwa Miłosierdzia. Zauważyła, że damy z wyższych sfer nie zawsze mogą same wykonywać ciężką pracę przy chorych, i zaproponowała wspólnotę wiejskich dziewcząt oddanych tej służbie całkowicie. O dzisiejszej działalności sióstr piszę osobno w artykule szarytki i ich posługa.

Czym szarytki różniły się od zakonnic klauzurowych?

Szarytki nie miały klauzury, a to w XVII wieku była prawdziwa nowość. Wincenty mówił im, że ich klasztorem są domy chorych, a celą wynajęty pokój. Najważniejsze dzieła pierwszych sióstr to:

• opieka nad chorymi w ich domach, w ramach parafialnych bractw;
• posługa w paryskim szpitalu Hôtel-Dieu;
• opieka nad podrzutkami, porzucanymi masowo na ulicach Paryża;
• pomoc galernikom i więźniom;
• szkoły dla ubogich dziewcząt na wsi.

Od czego jest święty Wincenty?

Święty Wincenty a Paulo jest patronem wszystkich stowarzyszeń i dzieł miłosierdzia w Kościele, ogłoszonym przez papieża Leona XIII w 1885 roku. Wierni uważają go także za opiekuna szpitali, więźniów, galerników i sierot, bo właśnie tym grupom poświęcił najwięcej pracy.

Patron dzieł miłosierdzia od 1885 roku

Patronat ogłoszony przez Leona XIII obejmuje dzieła dobroczynne, które w jakikolwiek sposób wywodzą się od Wincentego. Z pobożności ludowej wyrastają też inne, nieformalne patronaty:

• szpitale i personel opiekujący się chorymi;
• więźniowie, bo od 1619 roku był kapelanem generalnym galer królewskich;
• sieroty i porzucone dzieci, ze względu na dzieło podrzutków;
• wolontariusze pracujący z ubogimi;
• Towarzystwo św. Wincentego a Paulo, założone w 1833 roku przez bł. Fryderyka Ozanama.

Jak odróżnić Wincentego a Paulo od innych świętych Wincentych?

Najprościej po dacie wspomnienia i epoce. Kalendarz liturgiczny zna kilku świętych o tym imieniu, a wyszukiwarki często je mieszają:

Święty	Kim był	Wspomnienie
św. Wincenty z Saragossy	diakon i męczennik z IV wieku, Hiszpania	22 stycznia
św. Wincenty Ferreriusz	dominikanin, kaznodzieja z przełomu XIV i XV wieku	5 kwietnia
św. Wincenty a Paulo	francuski kapłan, założyciel misjonarzy i szarytek, zm. 1660	27 września
bł. Wincenty Kadłubek	biskup krakowski i kronikarz, zm. 1223	w kalendarzu polskim, jesienią

Jak rozpoznać św. Wincentego na obrazach?

Na obrazach i figurach rozpoznamy go po czarnej sutannie, białym kołnierzyku i dziecku na rękach albo dzieciach przy boku. Takie przedstawienia spotykam najczęściej w kościołach prowadzonych przez misjonarzy.

Kiedy jest wspomnienie świętego Wincentego a Paulo?

Wspomnienie świętego Wincentego a Paulo przypada 27 września, w rocznicę jego śmierci w Paryżu w 1660 roku. Mszał Rzymski dla diecezji polskich (1986) podaje je jako wspomnienie obowiązkowe. To główne święto całej rodziny wincentyńskiej: Księży Misjonarzy, Sióstr Miłosierdzia i świeckich stowarzyszeń.

Sposób obchodów w konkretnej parafii zależy od duszpasterzy. Parafia w Żmigrodzie nie ma obecnie działającej oficjalnej strony internetowej, więc o porządek nabożeństw 27 września zapytaj w kancelarii albo przeczytaj ogłoszenia parafialne w kościele.

• Data liturgiczna: 27 września, co roku ta sama.
• Ranga: wspomnienie obowiązkowe w kalendarzu powszechnym.
• Kolor szat liturgicznych: biały.
• Sąsiedztwo w kalendarzu: dzień wcześniej, 26 września, przypada wspomnienie św. Kosmy i Damiana.

Śmierć 27 września 1660 i relikwie w Paryżu

Wincenty zmarł 27 września 1660 roku w Saint-Lazare, mając około 79 lat. Ostatnie lata spędził osłabiony, z chorymi, opuchniętymi nogami, ale do końca kierował zgromadzeniem. Jego ciało spoczywa dziś w relikwiarzu w kaplicy Księży Misjonarzy przy rue de Sèvres w Paryżu.

Czy imieniny Wincentego to to samo co wspomnienie liturgiczne?

Nie zawsze. Kalendarze świeckie podają kilka dat imienin Wincentego, bo zbierają wspomnienia różnych świętych o tym imieniu. Liturgiczne wspomnienie Wincentego a Paulo to wyłącznie 27 września, a Wincenty z Saragossy ma swój dzień 22 stycznia.

Jaka jest modlitwa do świętego Wincentego a Paulo?

Najpewniejszą modlitwą do świętego Wincentego a Paulo jest kolekta z Mszy 27 września w Mszale Rzymskim dla diecezji polskich, bo to tekst zatwierdzony przez Kościół. Litanie i modlitwy prywatne wydają wspólnoty wincentyńskie, a ich tekst najlepiej brać z modlitewnika z podanym wydawcą, nie z przypadkowych stron.

Kolekta z Mszału Rzymskiego na 27 września

Kolekta w treści prosi Boga, który dla zbawienia ubogich i formacji duchowieństwa obdarzył św. Wincentego cnotami apostolskimi, aby wierni zapalili się tym samym duchem: kochali to, co on kochał, i czynili to, czego nauczał. Dosłowne brzmienie znajdziesz w Mszale albo w mszaliku na dany dzień. Jego własne słowa o ubogich zebrałem w tekście cytaty św. Wincentego a Paulo.

Jak modlić się za wstawiennictwem świętego?

Pierwszy krok to zwrócenie się do Boga przez wstawiennictwo świętego, a nie do świętego jako źródła łaski. Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 956) uczy, że święci w niebie wstawiają się za nami u Ojca. W duchu wincentyńskim modlitwa łączy się z czynem, co dobrze oddaje prosty schemat:

1. Zacznij od znaku krzyża i krótkiej ciszy.
2. Odmów kolektę z dnia albo modlitwę z modlitewnika wspólnoty wincentyńskiej.
3. Poproś o serce wrażliwe na konkretnych ubogich wokół ciebie.
4. Postanów jeden uczynek miłosierdzia na najbliższe dni (KKK 2447 wymienia uczynki co do ciała i co do duszy).
5. Zakończ modlitwą „Ojcze nasz” lub „Chwała Ojcu”.

Modlitwa za wstawiennictwem świętych należy do tradycji Kościoła, ale nie jest gwarancją konkretnego skutku. Odpowiedź Kościół zostawia Bogu.

Duchowość wincentyńska: pięć cnót misjonarza

Duchowość wincentyńska to sposób przeżywania wiary, w którym spotkanie z Chrystusem dokonuje się przez służbę ubogim, charakteryzujący się prostotą, praktycznością i życiem we wspólnocie. W Regułach wspólnych Zgromadzenia Misji z 1658 roku Wincenty a Paulo wymienił pięć cnót, które mają wyróżniać misjonarza.

Jakie są pięć cnót wincentyńskich?

Pięć cnót wincentyńskich to prostota, pokora, łagodność, umartwienie i gorliwość o zbawienie dusz. Wincenty porównywał je do władz duszy misjonarza:

• Prostota - mówienie prawdy bez kluczenia i czyste intencje.
• Pokora - uznanie, że wszelkie dobro pochodzi od Boga, nie od nas.
• Łagodność - cierpliwość wobec trudnych ludzi, zwłaszcza ubogich.
• Umartwienie - panowanie nad sobą i rezygnacja z wygód dla służby.
• Gorliwość - zapał w głoszeniu Ewangelii i pomocy potrzebującym.

Służba ubogim jako miejsce spotkania z Chrystusem

Wincenty uczył, że w ubogim spotyka się samego Chrystusa, i opierał to na słowach z Mt 25,40 o tym, co uczyniliśmy jednemu z braci najmniejszych. Stąd wincentyńska zasada, że dla posługi u chorego wolno odejść od modlitwy, bo to znaczy zostawić Boga dla Boga.

Wincentyni w Polsce i w Żmigrodzie

Parafię Trójcy Świętej w Żmigrodzie od 1945 roku prowadzi Zgromadzenie Misji założone przez św. Wincentego a Paulo (Wikipedia, Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie). Pierwszym proboszczem był ks. Jan Jonaczyk CM, a według strony Archidiecezji Wrocławskiej (odczyt 10.2026) proboszczem jest ks. Jerzy Tyrak CM, wikariuszem ks. Robert Iskrzycki CM.

Od kiedy misjonarze są w Polsce?

Misjonarze przybyli do Polski w 1651 roku, a szarytki rok później, w 1652. Sprowadziła ich królowa Ludwika Maria Gonzaga, żona Jana Kazimierza, która znała dzieła Wincentego z Paryża. Święty żył jeszcze i sam wysyłał pierwszych współbraci do Warszawy.

Parafia Trójcy Świętej pod opieką misjonarzy od 1945

Żmigród znam od dziecka i skrót CM przy nazwiskach proboszczów uważam za najprostszy ślad wincentyńskiej tradycji miasta. Ciągłość widać na liście duszpasterzy podawanej przez Wikipedię:

• ks. Jan Jonaczyk CM, pierwszy proboszcz w latach 1945-1959;
• ks. Antoni Kułaga CM (1969-1974), dzięki któremu parafia otrzymała dawny kościół ewangelicki, rekonsekrowany w 1972 roku pod wezwaniem św. Stanisława Kostki (więcej w tekście św. Stanisław Kostka, patron kościoła w Żmigrodzie);
• ks. Walentynowicz CM, proboszcz w latach 2004-2013;
• ks. Jerzy Tyrak CM, proboszcz od 2025 roku;
• Dom Sióstr Miłosierdzia przy ul. Poznańskiej, należący do Prowincji Krakowskiej szarytek (według dawnej strony parafii z 2022 r. i Wikipedii).

Według dawnej strony parafii z 2022 roku działały tu też Stowarzyszenie Dzieci Maryi i Stowarzyszenie Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo. O ich obecną działalność zapytaj w kancelarii parafii.

Kaplica św. Wincentego w Kliszkowicach

W Kliszkowicach, jednej z miejscowości parafii, stoi kaplica pod wezwaniem św. Wincentego. Archidiecezja Wrocławska wymienia w parafii także kaplice Księży Misjonarzy i Sióstr Miłosierdzia. Według jej strony (stan 10.2026) niedzielna Msza w Kliszkowicach jest o 12:50; przed przyjazdem sprawdź, czy porządek się nie zmienił.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie urodził się Wincenty a Paulo?

Urodził się w Pouy w Gaskonii, na południowym zachodzie Francji, niedaleko Dax. Miejscowość na jego cześć nosi dziś nazwę Saint-Vincent-de-Paul.

Na co zmarł Wincenty a Paulo?

Zmarł 27 września 1660 roku w Paryżu w wieku około 79 lat, po latach choroby nóg i ogólnego wyczerpania. Odszedł w domu Saint-Lazare, siedzibie założonego przez siebie zgromadzenia. Kilka miesięcy wcześniej, w marcu 1660, zmarła Ludwika de Marillac.

Kto kanonizował Wincentego a Paulo?

Kanonizował go papież Klemens XII 16 czerwca 1737 roku. Beatyfikacja odbyła się wcześniej, w 1729 roku, za pontyfikatu Benedykta XIII. Od kanonizacji jego kult objął cały Kościół.

Czym jest rodzina wincentyńska?

Rodzina wincentyńska to wspólnoty i ruchy czerpiące z charyzmatu św. Wincentego. Należą do niej między innymi Zgromadzenie Misji, Siostry Miłosierdzia, Międzynarodowe Stowarzyszenie Miłosierdzia (AIC), Towarzystwo św. Wincentego a Paulo i Stowarzyszenie Dzieci Maryi. Łączy je służba ubogim i wspólne święto 27 września.

Czy film Monsieur Vincent opowiada o Wincentym a Paulo?

Tak, francuski film „Monsieur Vincent” z 1947 roku przedstawia życie świętego, a w roli tytułowej wystąpił Pierre Fresnay. To dzieło fabularne, więc niektóre sceny upraszczają historię.

Czy świecki może należeć do wspólnoty wincentyńskiej?

Tak. Świeccy działają w Stowarzyszeniu Miłosierdzia, Towarzystwie św. Wincentego a Paulo czy Stowarzyszeniu Dzieci Maryi, bez składania ślubów. O grupę najbliżej miejsca zamieszkania zapytaj w kancelarii własnej parafii.

Źródła i literatura

1. Pierre Coste CM (red.), Saint Vincent de Paul: Correspondance, entretiens, documents, 14 tomów, Paryż 1920-1925.
2. Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Pallottinum, Poznań 1986: 27 września, wspomnienie św. Wincentego a Paulo, prezbitera.
3. Martyrologium Romanum, editio altera, Typis Vaticanis 2004: 27 września.
4. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 731.
5. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum 1994, nr 956 i 2447.
6. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia: Łk 4,18; Mt 25,40.
7. Archidiecezja Wrocławska: Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie (odczyt 27.10.2026).
8. Wikipedia: Parafia Trójcy Świętej w Żmigrodzie.
9. Wikipedia: Kościół św. Stanisława Kostki w Żmigrodzie.
10. Zgromadzenie Misji, Prowincja Polska.